بدیهه‌نوازی در سنتور

بدیهه‌نوازی در سنتور

بدیهه‌نوازی چیست؟

معمولا نوازنده‌ای که قصد دارد در حضور جمعی ساز بنوازد قطعاتی را که از پیش تمرین نموده و به خاطر سپرده‌است، اجرا می‌نماید؛ ولی اگر نوازنده قطعاتی را به طور آنی بسازد و اجرا نماید، این طریقه را بدیهه‌نوازی می‌نامند.

بدیهه‌نوازی در موسیقی ایرانی سه علت دارد:

  1. قسمت اصلی موسیقی ایرانی بی ضرب است و اصولا در موسیقی بی‌ضرب بدیهه نوازی آسان‌تر است. چراکه اگر در موسیقیِ باضرب نوازنده هنگام بدیهه نوازی اشتباهی بکند، ساز او از ضرب می‌افتد و در نظر شنونده مطبوع جلوه نمی‌کند؛ ولی در موسیقی بی‌ضرب اشتباه نوازنده زیاد معلوم نمی‌شود و نوازنده می‌تواند دنبالۀ همان اشتباه را طوری بگیرد که به نظر بسیار مطبوع هم برسد.

توجه: موسیقی هر چقدر از لحاظ ضرب قوی‌تر و محکم‌تر باشد، بدیهه‌نوازی را مشکل‌تر می‌سازد.

  1. موسیقی ایرانی یکنواخت و محدود است؛ هم از نظر کیفی و هم از نظر کمّی. محدودیت کمّی موسیقی ایرانی از نظر حجم آهنگ‌هایی است که در دسترس نوازندگان است. محدودیت کیفی به این معنی است که موسیقی ایرانی یک‌صدایی است و از نظر تکنیک‌های آهنگسازی بیشتر جنبۀ ملودی‌های ساده را دارد و مسلما، خلق ملودی‌های ساده به صورت فی‌البداهه برای نوازنده کار دشواری نیست.
  2. تکنیک‌های سازهای ایرانی به‌صورت ساده و ابتدایی باقی مانده است. بطورکلی، هرچه تکنیک نوازندگی قوی‌تر گردد بدیهه‌نوازی دشوارتر می‌گردد.

معایب بدیهه‌نوازی در موسیقی ایرانی:

  1. نوازنده از تحصیل موسیقی که شرط اساسی پیشرفت است بازمی‌ماند.
  2. توجه و دقت نوازنده ضعیف می‌شود و ساز او سطحی و بدون عمق خواهد شد.
  3. ضرب نوازنده ضعیف می‌شود.
  4. ایجاد تکنیک قوی غیرممکن می‌شود، زیرا تکنیک قوی احتیاج به مطالعه و تمرین دارد.

اما نکتۀ قابل‌توجه اینست که در بین سازهای ایرانی سنتور بیش از همه مستعد بدیهه‌نوازی است و نوازندگان سنتور زودتر و بیشتر از نوازندگان سایر سازها بدیهه‌نوازی می‌کنند، زیرا سنتور سازی است خوش‌صدا و نوازنده اگر ناشی هم باشد، همین‌قدر که توانست کمی ریز بدهد شروع به نواختن آواز می‌کند و چون آواز بی‌ضرب است و قالب آن هم از نظر مردم عادی مشخص نیست لذا متوجه نخواهند شد که نوازنده ناشی است. این بدیهه‌نوازی باعث شده است که قدرت موزیکی نوازندگان سنتور از نوازندگان سایر سازها ضعیف‌تر بماند.

ممکنست این سؤال پیش آید که چرا مرحوم حبیب سماعی که در بدیهه‌نوازی مشهور بوده است، در ضرب هم قوی بوده؟ در پاسخ باید گفت که ایشان در نوازندگی سنتور کاملا استاد بوده و موسیقی ایرانی را خوب می‌شناخته است و به همین‌جهت وقتی‌که بدیهه‌نوازی می‌کرده از روی اسلوب صحیح و اطلاعات کافی بوده است.

در جمع‌بندی این موضوع باید گفت که منظور ما این نیست که بدیهه‌نوازی منع گردد و کسی حق نداشته باشد که بدیهه‌نوازی نماید؛ زیرا این امر محال است و بعلاوه، در وضعیت فعلی بدیهه‌نوازی یکی از مختصات موسیقی ایرانی است و تا راه پیشرفت موسیقی ایرانی به درستی روشن نگردد ترک بدیهه‌نوازی امکان‌پذیر نیست.

منظور اینست که اگر نوازندگان سعی کنند محفوظات ذهنی خود را در موسیقی توسعه ببخشند و در موقع نوازندگی آنها را اجرا نمایند گامی اساسی به سوی هدف برداشته‌اند.

البته دراین‌صورت، اگر نوازنده‌ای هم مجبور شود در محفلی بدیهه‌نوازی کند چون در نتیجۀ تمرینات قبلی تکنیک قوی‌تری پیدا نموده است و نیز محفوظات بالایی نیز دارد، ذوق موسیقی‌اش نیز ترقی بیشتری نموده و آنچه را بدیهه‌نوازی می‌کند مؤثرتر و خلاق‌تر خواهد بود.

 گردآورنده: اشرف اخشابی

برگرفته از تکنیک‌های نوازندگی سنتور

به نقل از داریوش صفوت