تمام ترانه هايم يك داستان دارد، يعني يك چيز را ميگرفتم و آنچه ميخواستم از زبانِ او ميگفتم.
“بیژن ترقی”

بیژن ترقی ترانه سرای خاطره ساز

موسیقی پاپ در کنار موسیقی های عامه پسند دیگر، چندین دهه است که در جامعۀ ایران حضور دارد و فرآورده های متعدد و متنوع آن از سوی مخاطبان مختلف، استفاده میشود.

یکی از اجزای مهم موسیقی پاپ ترانه است. ترانه و تفکیک مرز میان اشعار عامیانه و ترانه های موسیقایی موضوعاتی است که با این نوع از موسیقی گره خورده است.

از سالها پیش مسئلۀ تلفیق صحیح شعر و موسیقی مورد توجه شعرا و ترانه سرایان قرار گرفت و تقریبا از دهه 30 به بعد ترانه سرایان به دلیل همکاری با آهنگسازان و خوانندگان حرفه ای و نیز آشنایی یافتن با موسیقی علمی، تحولی را در موسیقی خصوصا موسیقی پاپ بوجود آوردند.

حاصل تلاش این سه گروه یعنی ترانه سرایان، آهنگسازان و خوانندگان باعث گردید در آن دوران موسیقی پاپ از اقبال بیشتری برخوردار گردد.
استاد بیژن ترقی از جمله اولین کسانی است که از نوعی شیوۀ قصه گویی برای بیان مفهوم در ترانه استفاده کرده است.

به گفتۀ خودش او اولین کسی است که زبان محاوره را به ترانه آورد. او که جزء آغازگران جریان ترانه سرایی در ایران است آثار ماندگاری را در کارنامۀ خود به جای گذاشته است.

از آنجائیکه، بیژن ترقی هم به موسیقی مسلط بود و هم به ادبیات، در مسئله فوق، یعنی تلفیق صحیح شعر و موسیقی در خلق یک قطعۀ موسیقایی تبحر زیادی داشت.

بعلاوه، شناخت او از موسیقی و ادبیات این توانایی را به او داده بود که بتواند بسیاری از ترانه هایش را بر روی ملودی بنویسد، که این کار بسیار سخت است و از عهدۀ هر ترانه سرایی بر نمی آید.

شاید یکی از رموز ماندگار شدن آثار بیژن ترقی نیز همین باشد که توانسته طوری ترانه و ملودی را با هم درآمیزد که بر جان مخاطب بنشیند.
به گفتۀ بیژن ترقی، او نخستين كسي بود كه زبان محاوره را به ترانه آورد. ترسيم خط داستاني و تصويرپردازي‌هاي طبيعي از ابتكارات منحصر بفرد او در سرایش ترانه بود. او همگامی آهنگساز، ترانه سرا و خواننده را با هم، دلیل ماندگاری آثارش میدانست.

بیژن ترقی ترانه سرای خاطره ساز

شرح مختصری بر زندگی بیژن ترقی

بیژن ترقی، زادۀ 12 اسفند 1308 در تهران، از نوجوانی به دلیل رفت و آمد شاعران و نویسندگانی چون صادق هدايت، نيما يوشيج و استاد شهريار به انتشارات پدرش (انتشارات خیام)، گوشش با نغمه های دلنشین شعر آشنا شده بود.

از سال 1335 بود که این شاعر و ترانه سرا فعالیت خود را در رادیو آغاز کرد و با اساتید و بزرگانی همچون ملک الشعرای بهار، نیما یوشیج، ابوالحسن صبا، رضا محجوبی، پرویز یاحقی و علی تجویدی همکاری های نزدیکی داشت.
فعالیت او بيشتر در حوزه موسيقي پاپ بود و تا پايان عمر، متن ترانه هایی بر روي آهنگهاي بزرگانی چون روح‌الله خالقي (قطعه بهار دلنشین)، پرويز ياحقي (برگ خزان، افسانه محبت و…)، علی تجویدی (دیگر چه خواهی، سروش آسمانی) و رضا محجوبی (کاروان) کار کرد.

بیژن ترقی از منظر بزرگان

اهورا ایمان درمورد ترانه‌های بیژن ترقی اینطور می گوید: ترانه های ترقی حتی جدا از آهنگ نیز خواندنی هستند و به تنهایی هم اگر خوانده شوند صاحب سیاق، سبک، وزن و معنا هستند.

رحیم معینی کرمانشاهی نیز بیژن ترقی را به دو دلیل در زمره بهترین ترانه سراهای معاصر عنوان می کند و می گوید همفکری در ترانه سرایی و نجابت اخلاقی و معصومانه از جمله خصوصیات منحصربه فرد بیژن ترقی است.

بیژن ترقی ترانه سرای خاطره ساز

رابطۀ دوستی بیژن ترقی و پرویز یاحقی یادآور رابطه شمس و مولانا

بیژن ترقی در مورد پرویز یاحقی این چنین گفته است: “پرویز در زندگی من نقش بسیار مهمی داشت. آشنایی من با او هم شکل عجیب و غریبی داشت.

من قبل تر از این که ترانه سرا باشم، ویولون می نواختم. یک بار در باغی مهمان بودم که دیم یک صدای عجیب و غریبی از ویولون می آید.

به میزبان گفتم: “چه کسی دارد این ساز را می زند؟” نشانم داد. یک پسرِ خیلی جوان بود. چند ماه بعد داشتم تنها در لاله زار قدم می زدم که همان جوان را دیدم که به من گفت یک بلیت سینمای اضافه دارد و می تواند به من بدهد.

رفتیم سینما رکس و فیلم را دیدیم و از او تشکر کردم. گفت منزل شما کجاست؟ گفتم شمیران، گفت خانه ما هم شمیران است. با هم تا دم خانه رفتیم و دیدیم که همسایه هستیم و از همان لحظه زندگی من عوض شد. وقتی خبر مرگ او را شنیدم، نتوانستم روی پاهایم بایستم.”

رابطۀ این دو آنقدر صمیمی و وصف ناشدنی بود که بعضی از آن بعنوان رابطۀ شمس و مولانا یاد می کردند.

توصیۀ بیژن ترقی به ترانه سرایان جوان

زنده یاد بیژن ترقی در مراسم نکوداشت خود به نام از عشق تا سنگ خارا که در سالهای پایانی عمرش برگزار شد، در سخنان کوتاهی گفت: دلم می‌خواهد کاری را که ما کرده‌ایم جوان‌ها ادامه بدهند و از یاد نبرند. کار ما را پخش کنید که جوان‌ها ببینند چه بوده و بدانند چرا به این وضعیت ‌افتاده است.

آثار بیژن ترقی

از جملۀ آثار ماندگار او میتوان به

ترانه بهار دلنشین (به آهنگسازی روح الله خالقی و با صدای غلامحسین بنان)،

ترانه های برگ خزان، افسانه محبت، بیداد زمان، نسیم فروردین، رفته بودم، امید دل من کجایی (به آهنگسازی پرویز یاحقی و صدای مرضیه)

و حکایت دل، مانده نمانده، نگین انگشتری، آرد صبا خرمن گل (به آهنگسازی پرویز یاحقی و صدای الهه)

و بهار نو رسیده، بهار عشق من، مرا نفریبی، هدیهٔ عشق، مرا تنها نگذاری، ای رفته از بر من، محبت، چند با یادت فریبم این دل دیوانه را، پنجره‌ای به باغ گل، به‌خاطر تو، دل شکنی گناهه، با دلم مهربان شو، آهنگ محبت (به آهنگسازی پرویز یاحقی و صدای حمیرا) صبرم عطا کن، پشیمانم، دیگر چه خواهی (به آهنگسازی علی تجویدی و صدای حمیرا)

جام مدهوشی، سروش آسمانی (به آهنگسازی علی تجویدی و صدای علی اصغر شاه زیدی)، آتش کاروان (به آهنگسازی علی تجویدی و صدای دلکش)،

و دل شکن (یار بیگانه نواز) (به آهنگسازی اکبر محسنی و صدای غلامحسین بنان) اشاره نمود. همچنین، او در سال 1384 بر روی اجرای جدید قطعۀ “وطنم” یا “ایران جوان” که سیاوش بیضایی ساخته بود، شعری سرود که توسط ارکستر ملل به رهبری پیمان سلطانی و با صدای سالار عقیلی به اجرا درآمد.

مجموعه سروده‌های بیژن ترقی نیز در کتابی با عنوان «آتش کاروان» گرد آمده‌است.
وی در کتاب «از پشت دیوارهای خاطره» پنجاه سال خاطرات خود را در زمینه شعر و موسیقی جمع‌آوری کرده و از جمله به نقل خاطرات خود با شعرا و آهنگسازانی همچون نیما یوشیج، شهریار، پرویز یاحقی، ابوالحسن صبا، رهی معیری و علی تجویدی پرداخته‌است.

پایان یک عمر تلاش

تلاشهای بی وقفۀ او در اعتلای شعر و ترانۀ ایرانی سرانجام در 5 اردیبهشت 1388 به پایان رسید و او در سن 80 سالگی چشم از جهان فروبست.