تكنيك های تمرين در نوازندگی

تكنيك های تمرين در نوازندگی

چرا پيشرفت مستمر در نوازندگي اين قدر سخت و مشكل است، حتي هنگاميكه مداوم تمرين مي كنيم؟ چه تکنیک هایی را برای تمرین در نوازندگی باید بلد بود و رعایت کرد. گويا متاسفانه ضرب المثل “كار نيكو كردن از پر كردن است” هميشه مصداق ندارد. برعكس آن، عدم تمرين صحيح نتايج ضعيف و نوازندگي ضعيف را به دنبال دارد؛ اما چرا؟ بسياري از ما روش تمرين صحيح و مولد را نمي دانيم. در اين مقاله سعي شده است تا پاره اي از تكنيك هاي تمرين صحيح و مولد عنوان گردد.

مرحله اول: آماده سازی

1- زمان تمرين 

بهترين زمان شما چه موقع است؟ اگر در صبح احساس شادابي و نشاط مي كنيد تمرين خود را صبح زود به انجام رسانيد .اگر فكر مي كنيد بعدازظهر يا شب در اوج انرژي قرار داريد پس در آن زمان تمرين نماييد. 
پس از انتخاب زمان مناسب بر اجراي تمرين در آن ساعات ثابت قدم باشيد و حداقل به مدت 5 يا 6 روز در هفته تمرين كنيد و به جاي يك تمرين طولاني، زمان تمرين را به دو يا سه بخش تقسيم نماييد. 

2- مكان 

هنگام تمرين مكاني آرام براي زمان تمرين خود در نظر بگيريد تا موجب اختلال در تمرينات شما نشود. تلويزيون خود را خاموش كنيد، سي دي پلير را كنار بگذاريد و انسرينگ ماشين را  روشن كنيد. 

3- تهيه لوازم 

قبل از اينكه نانوثانيه هاي زمان تمرين خود را محاسبه كنيد، تمام وسايل لازم براي تمرين را از قبل آماده سازيد. يك كاغذ و قلم براي ثبت مشكلات پاساژ و انگشت گذاري حتما لازم خواهيد داشت. جا نتي ، صندلي راحت و… 

4- نيازهای بدنی 

قبل از شروع به تمرين حتما مقداري آب و ميوه و خوراكي (ته بندي كنيد) بخوريد تا قند خونتان افزايش يابد و احساس راحت تري داشته باشيد. در اين حالت امكان تمركز شما بسيار بيشتر خواهد شد و كمتر امكان وسوسه شدن براي توقف تمرين و سر زدن به آشپزخانه و دستشويي خواهيد داشت. به ياد داشته باشيد نوازندگي ساز يك فعاليت بي حال و منفعل نيست. شما به انرژي و توان فيزيكي مناسب جهت تمرين با وضعيت نوازندگي نياز داريد. اگر در حالتي خسته به تمرين مي پردازيد ممكن است در آينده با شروع تمرينات خود طبق عادت به حالت نوازندگي ضعيف همراه با خستگي برسيد. 

5- مدت زمان تمرينات 

چه مدتي از زمان تمرين روزانه ي شما نامربوط است و چه ميزان از مدت تمرين شما بايد حساب شود؟ پيگيري تمرينات بر اساس برنامه ي تمريني زمان بندي شده بسيار عالي است؛ اما چنانچه تمرينات تشريفاتي روزانه به همراه تكرار مكرر و بي برنامه قطعات همراه با افكار و گرفتاري هاي ذهني روزمره و بدون تمركز لازم باشد چنانچه تمرين نكنيد، بسيار بهتر است. تقويت كردن اشتباهات خود در زماني كه داراي تمركز ذهني لازم نيستيد و يا بر روي هدف اصلي خود تمركز نكرده ايد بسيار آسان است.

مرحله دوم: تمرين

6- گرم كردن 

هر دوره تمرين بايد با گرم كردن و آمادگي لازم براي افزايش قابليت‌هاي انعطاف‌پذيري و تقويت انگشتان براي اجراي گام ها، آرپژ ها، تريل ها و ساير تمرينات صورت بگيرد. 

7- تمرين با هدف 

براي تمرين خود يك يا جند هدف را از قبل انتخاب كنيد و بر روي آن تمركز كنيد. قبل از شروع كار از خود سئوال كنيد: امروز مي‌خواهم چه كاري را به انجام برسانم؟ آيا مي‌خواهم يك قطعه را بي عيب و نقص اجرا كنم؛ به آرامي قطعه جديدي ياد بگيرم؛ مي‌خواهم آهنگ را دلنشين تر كنم؛ يا نكات مشكل تكنيكي را حل كنم؟ دلايل اولويت‌بندي خود بر روي هر قطعه را مشخص كنيد. براي افزايش كيفيت تمرين خود تلاش كنيد نه براي افزايش كميت نتيجه اي متوسط. از مدت زمان تنظيمي براي تمرين كسر يا عبور نكنيد. تغييرات را مي‌توان فردا در برنامه اعمال نمود.
دوره تمرين ساختاريافته كليد موفقيت براي تمرين مولد است. قطعات تمرينات را به زمان‌هاي مناسب كوتاه تقسيم كنيد. 
ساعت را براي زمان بخش اول تنظيم كنيد و تمرين را شروع كنيد، تمرين خود را تا زنگ زدن ساعت متوقف نكنيد. بلافاصله ساعت را براي زمان تمرين بخش دوم تنظيم كنيد و به تمرين ادامه دهيد.
همانطوري كه در حال تمرين كردن هستيد ممكن است نقاط توجه شما به سمت و سوي ديگري منعطف شود؛ مثلا: آيا كوكم درسته؟ آيا ريتم را درست اجرا ميكنم؟ كدام قسمت از اثر نياز به كار دارد؟ 
با مغز آماده به حركت تمرين كنيد. 15 دقيقه تمرين با تمركزصحيح، بسيار بيشتر از 30 دقيق تمرين ملال آور اثر دارد. 

8- قطعات تمريني را كوچك كنيد 

يكي از بهترين روشها براي تمرين، بخش بخش كردن يك قطعه به قطعات كوچكتر و تمرين كردن هر قطعه به صورت مجزا است. مسلما تمرين يك قطعه از ابتدا تا به انتها براي هر كسي هدف اصلي وي محسوب مي‌شود و بدون شك بايد به اين هدف دست يابد ولی در شروع، بخش بخش كردن يك قطعه به قطعات كوچكتر و تمرين باعث افزايش تمركز بر روي قطعه كوچك شده است و هرگونه سهل انگاري در اجرا را از بين خواهد برد. درحاليكه در نواختن يك قطعه از ابتدا تا انتها ايجاد لكنت و كوركورانه جلو رفتن به وفور به نمايش گذاشته خواهد شد. به نظر بسياري از مبتديان يادگيري ميزان به ميزان هر قطعه و نواختن مكرر آن تا فراگيري كامل آن ميزان، بسيار راه حل مفيدي است. پس از يادگيري چند ميزان به تكرار مكرر جملات مي‌توان پرداخت. 

9- بخش هاي مشكل را ابتدا تمرين كنيد 

زماني كه در نواختن يك قطعه به بخش مشكلي برخورد مي‌كنيد سعي كنيد آن بخش را از ساير بخش ها جدا كرده و بدون هيچگونه نگراني، فقط به تمرين اين بخش در ابتداي تمرينات خود بپردازيد. ابتدا آرام و سنگين به جلو برويد، به عقب برگرديد و بار ديگر و بار ديگر و… تمرين نمائيد؛ سپس به تغيير انگشت گذاري و ريتم قطعه بپردازيد. مطمئن باشيد به‌راحتي ريتم و انگشت گذاري صحيح را به دست خواهيد اورد. 
يكي از راه‌هاي موثر در صدا گيري بهتر، تمرين كردن با دقت بيشتر بر روي مشكلات پاساژها در يك قطعه و سپس تمرين بر روي بخش هاي كوچكتر است. عيب هاي خود را با تكرار تقويت نكنيد. مشكل را شناسايي كنيد و بعد مصصم به حل آن شويد. نكات مشكل را به آرامي تمرين كنيد. يك نت در هر زمان، تا زماني كه ريتم، انگشت گذاري و نت‌ها را صحيح اجرا كنيد. زماني كه قطعه به درستي نواخته شد، بخش هاي كوچك را بارها و بارها بنوازيد؛ بتدريج سرعت را بيشتر كنيد تا به تمپوي اصلي قطعه برسيد. هميشه با سرعت كمتر تمپوي قطعه شروع كردن بسيار ساده تر از شروع كردن با سرعت اصلي و برگشت جهت اصلاح اشتباهات است. 

10- همه چيز را تغيير دهيد اما بر اساس ترتيب نت ها 

اين يك تكنيك مفرح و مطبوع جهت آموزش نوازندگي است. به خصوص براي پاساژهاي 16 نت (16 نت دولاچنگ در يك ميزان 4/4 ) كه مشكل هستند. كليه نت هاي دولاچنگ فرد را به چنگ نقطه دار تبديل كنيد و نت هاي زوج را به همان صورت دولاچنگ اجرا نماييد. و ميزان 16 نتي را به دو ميزان 8 نتي تبديل نماييد. اين ميزان ها را تا آنجا كه ممكن است با سرعت بنوازيد. هنگامي كه به خوبي از اجراي آنها برآمديد عكس اين عمل را انجام دهيد. يعني نت هاي اول دولاچنگ و نت هاي دوم را به چنگ نقطه دار تبديل كنيد. به همين صورت مي‌توانيد به شكل هاي متفاوت دلخواه، ريتم را تغيير دهيد. مي توانيد اكسان يا آرشه هاي مختلف نيز به كار خود اضافه كنيد. پس از انجام اين كارها به قطعه ي اصلي خود برگرديد و از اجراي ساده و آسان شگفت زده شويد. 

11- از مترونوم استفاده كنيد 

مترونوم وسيله‌اي استثنايي و سودمند جهت حفظ تمپو است. همچنين توسط آن مي‌توانيد به راحتي تشخيص دهيد كه در كجاي يك قطعه ايراد داريد. براي اين كار يك خط يا يك جمله از قطعه را درنظر بگيريد. سرعت مترونوم را با سرعتي كه قابليت اجراي قطعه بدون هرگونه اشكالي را داريد تنظيم كنيد. هنگاميكه به خوبي از اجراي بخش موردنظر بر آمديد، سرعت را كمي افزايش دهيد و پس از اجراي كامل مجددا سرعت را بالاتر ببريد و…
انتظار اين را نداشته باشيد كه روز بعد بر فرض با سرعت 112 مترونوم، به خوبي از پس اجراي قطعه برآييد. به همين سبب روز بعد همه ي اين مراحل را از ابتدا شروع كنيد. پس از چند روز تمرين به همين شكل، ميزان پيشرفت خود را به خوبي احساس خواهيد كرد. 
با اين كار شما حس ريتم صحيح و بي عيب و نقص را خواهيد آموخت. مترونوم به شما انظباط، بردباري و تمركز را خواهد آموخت.

12- تمرين روزانه 

اختلافاتي اساسي بين تمرين روزانه و مرور دروس جهت افزايش كارايي وجود دارد. سعي كنيد هر دوي اين روش‌ها را به كار گيريد. تمرين روزانه ماندگارتر است. مرور تنها كارايي لازم را نخواهد داشت و در كوتاه مدت مفيد است. لذا چنانچه روز شلوغي نيز داريد تمرين كوتاه آن روز بسيار مفيدتر از مرور دروس در آخر هفته است. 

13- قطعه را حفظ كنيد 

حفظ قطعات بسيار سودمند است و بسيار پيشنهاد نيز مي شود. بعضي وقت‌ها مغز به خوبي نمي‌تواند به خواندن نت ها بپردازد. چنانچه قطعه را حفظ باشيد بار بزرگي از دوش مغز خود برداشته‌ايد و كنترل انگشتان و انگشت گذاري ها با سهولت بيشتري به انجام مي‌رسد. 

14- با ديگران بنوازيد

بعضي وقت‌ها فشار خارجي بسيار سودمند است. اينگونه همنوازي‌ها شما را مجبور مي كند تا با سرعت بيشتري به تمپوي مناسب دست پيدا كنيد و يا اينكه به قابلت‌هاي خود يافته خود در اجرا، حس اعتماد به نفس خود را بالاتر ببريد. 

15- انتخاب اهداف معقول 

چرا مي‌خواهيد اين دوره از تمرينات را به انجام برسانيد؟ قبل از درس بعدي چه كار مي خواهيد بكنيد؟ چه چيزي را براي تكنوازي بعدي خود مي‌خواهيد آماده كنيد؟ براي مستمعين بعدي خود در مدرسه، منزل يا ميهماني چه چيزي را مي خواهيد بنوازيد؟ 
زمان مناسبي را براي اين كار انتخاب كنيد و هر روز به همان مدت به تمرين آن بپردازيد. 
مرحله سوم: مرور پيشرفت خود

16- صفا كنيد 

در پايان هر دوره تمرين، لحظه خوشي براي نشستن و تكيه دادن به صندلي و لذت بردن از اجراي تمام قطعه وجود دارد. آن را از خود دريغ نكنيد. آنچه را به انجام رسانيده ايد كاملا مرور كنيد و تغييرات لازم در برنامه ي فرداي خود را لحاظ نماييد.
بعضي مواقع ما احتياج به ياد آوري اين مطلب داريم كه نواختن ساز، صفا كردن است. لذا چنانچه امروز به سختي در حال كوشش و تكاپو هستيم، يك روز را تعطيل كنيم، از تمرينات سخت مرخصي بگيريم و قطعاتي را كه خيلي علاقه داريم بزنيم و بخاطر بياريم كه براي چي عاشق ساز خود هستيم. 

17- نكات رفع ايرادات 

در بعضي مواقع، ضبط صوتي يا تصويري اجراي شما، به خوبي نقاط ضعف شما را نمايش خواهد داد. 

18- ذوق موسيقايي 

آيا شما از طريق موسيقي احساسات خود را بيان مي كنيد يا مثل يك ماشين به تكرار نوتها از روي صفحات پرينت شده مي پردازيد؟ ذوق موسيقايي بيان احساسات شما در قالب موسيقي است و اين ذوق متمايزكننده اجراي خوب يك موسيقيدان از يك اجراي ماشيني ملال آور است.
در ابتدا سعي كنيد كه مسير اصلي قطعه را به همان پويايي، سبك نوازندگي و تمپو يا سرعت اجراي قطعه بنوازيد. شما مي توانيد با گوش كردن به اجراهاي متفاوت يك قطعه، بررسي تاريخ زندگي نويسنده يا آن عصر و دوره، بينش و بصيرت خود را به ميزان زيادي افزايش دهيد. پس امتحان كنيد. جملات، لحن، شدت و سبك را تغيير دهيد. حفظ كردن قطعه به شما در دستيابي به آزادي در بيان جملات كمك خواهد كرد. وقتي شما قطعه اي را از حفظ مي‌دانيد ديگر از بند موسيقي آن رهايي يافته ايد. شما مي‌توانيد موسيقي خودتان را با حس خود به اجرا بگذاريد. با خلاقيت در تغيير ريتم، ضرباهنگ، دايناميك و… خستگي را از تن خود بيرون كنيد و اثر را براي خود همواره تازه نگه داريد.

مرحله چهارم: مدت زمان تمرين

الف- چنانچه تمرين شما غيرجدي است 

1- 5 سال: 30 دقيقه 
2- 8 سال: 45-60 دقيقه 
3- 10 سال: 60-75 دقيقه 
4- 12سال و بالغين: 90-120 دقيقه

ب- چنانچه مي‌خواهيد حرفه‌اي باشيد 

1- 5 سال: 30-45 دقيقه 
2- 8 سال: 90-120 دقيقه 
3- 10 سال: 2 ساعت 
4- 12 سال: 3 ساعت 
5- 14 تا 18 سال: 3-4 ساعت 
6- دانشجويان: 5 ساعت 
اين ميزان حداقل زمان تمرين است. حداكثر بستگي به شما دارد. 
آموزش گیتار در آموزشگاه موسیقی همراز با مدیریت دکتر مجید اخشابی