تکنیک‌های نوازندگی سنتور

تکنیک های نوازندگی سنتور

انواع ریزها
قسمت دوم

انواع ریزهای کشش (1)
بطور کلی ریزها به دو نوع تقسیم می‌شوند:

الف- ریز کشش:
ریز کشش که خود به 9 قسم است:
ریز ساده، ریز مجزا، ریز آکسان‌دار، ریز با چپ، ریز ناتمام، ریز توقف، ریز لگاتو، ریز مداوم یا پیوسته، ریز مقطع.

ب- ریز زینت:
ریز زینت نیز بر سه قسم است:
ریز دوتایی، ریز سه تایی و ریز خارج از ضرب.

انواع ریزهای کشش:
1. ریز ساده:
ریزی است که در آن مضراب چپ و راست پی در پی و تند زده می‌شود، به شرط اینکه بین مضراب راست و چپ هیچ اختلافی وجود نداشته باشد.

مضراب چپ و راست باید به قدری مساوی زده شوند که معلوم نشود کدام مضراب راست است و کدام چپ. قدما برای اینکه وضع این ریز را درست بیان نموده باشند مثالی می‌زدند، به این ترتیب که اگر تسبیح شما پاره شود و دانه های آن پشت سرهم و به تساوی از بالا روی یک تنبک بیفتد، صدایی که ایجاد می‌شود دارای دو خاصیت است:
اول اینکه تمام دانه‌ها به یک نسبت روی پوست تنبک می‌افتد و بنابراین صدای همۀ آنها یکسان است.
دوم اینکه دانه‌ها به محض اینکه روی پوست تنبک بیفتد چون پوست تنبک خاصیت ارتجاعی شدیدی دارد، بلافاصله از روی پوست بلند می‌شوند و بنابراین قبل از اینکه پوست تنبک کاملا مرتعش شود و صدایی ایجاد کند، دانۀ تسبیح از روی آن بلند شده است و در نتیجه فقط صدای پوست تنبک به گوش می‌رسد و هیچگونه صدای اضافی شنیده نمی‌شود.

طبیعی است که این صدا کاملا صاف و بسیار دلنشین خواهد بود. ریز سنتور نیز باید همین حالت را داشته باشد. متأسفانه بعضی از نوازندگان نمی‌توانند چنین ریزی داشته باشند.

علت اینست که اولا از مچ ساز نمی‌زنند و ثانیا دست چپ آنها ضعیف‌تر از دست راست آنهاست و در نتیجه ریزِ آنها یکنواخت و خوش‌صدا نیست.

توجه: راه قوی شدن در ریز، قوی کردن دست چپ است. باید از راه اجرای تمرین های مداوم دست چپ را قوی نمود تا ریز خوش صدا و صاف گردد.

شروع ریز ساده همیشه با راست است و ختم آن نیز اگر در وسط قطعه باشد با چپ است و اگر پایان قطعه باشد و یا اینکه در وسط قطعه باشد ولی بعد از آن سکوت داشته باشیم، پایان ریز با دست راست است.

روش تمرین این ریز در دو چیز است:
یکی همان تمرین مضراب چپ که قبلا هم گفته شد و
دیگری، تمرین توالی مضرابها؛ به این ترتیب که مضراب راست را در دست گرفته خارج از سنتور (مثلا روی بالش) شروع به زدن چپ و راست مساوی و بسیار سنگین می‌کنیم، البته به شرط اینکه اولا مضرابها تا نزدیک سر نوازنده بالا بیاید و ثانیا بسیار سنگین و بی‌شتاب تمرین شود.
2. ریز مجزا:
برای اجرای این ریز ابتدا یک تک با مضراب راست زده پس از کمی مکث شروع به زدن ریز می‌کنیم، به شرط اینکه ریز بصورت مستقلی زده نشود بلکه دنبالۀ همان تکِ اولی به نظر آید و برای اینکار دست نوازنده باید نرمش و ورزیدگی زیادی داشته باشد. این ریز بسیار اهمیت دارد و اغلب به جای ریز ساده زده می‌شود. تسلط بر این ریز از شرایط اساسی تکنیک سنتور است.

3. ریز آکسان‌دار:
این ریز کاملا شبیه ریز مجزا است با این تفاوت که مضراب اول آن قوی و مضراب‌های بعدی آن بسیار ضعیف زده می‌شوند در صورتیکه در ریز مجزا بین مضراب اول و سایر مضراب‌های ریز از لحاظ قوت و ضعف فرقی نیست.
در ریز آکسان‌دار وقتی بخواهند قوت مضراب اول در مقابل ضعف مضراب‌های بعدی بیشتر نمود پیدا کند، نت دوم با چپ زده می‌شود که در اینصورت نت اولی اگر به صورت چنگ زده شود بهتر است.

4. ریز با چپ:
در چند مورد، مضراب رسات نمی‌تواند ریز را شروع کند؛ یکی اینکه مضراب راست نت‌های دیگری را قبل از ریز اجرا کرده باشد و نتواند بلافاصله و به سرعت برای اجرای ریز آماده شود، و یکی هم در مورد تغییر پزیسیون از بم به زیر که نت اولِ پزیسیون زیر چون معمولا می‌بایستی با مضراب چپ شروع شود، لذا اگر بخواهیم این نت را با ریز اجرا کنیم مجبور می‌شویم ریز را با مضراب چپ شروع کنیم و مخصوصا در پاساژهای سریع این موضوع بیشتر مورداحتیاج است. در اینگونه موارد ریز را بصورت ریز مجزا اجرا می‌کنیم، با این تفاوت که نت اول با مضراب چپ زده می‌شود.

5. ریز ناتمام:
گاهی اوقات، کشش یک نت را تماما با مضراب ریز اجرا نمی‌کنیم بلکه آخر آنرا مضراب تک می‌زنیم. این ریز، ناتمام نامیده می‌شود.

گردآورنده: اشرف اخشابی
برگرفته از تکنیک های نوازندگی سنتور
به نقل از داریوش صفوت