سازهای موسیقی کلاسیک

قسمت اول_ سازهای زهی
گروه 1: سازهای زهی- آرشه ای

در ساختمان این دسته از سازها زه (سیم) به کار رفته است و با آرشه یا کمان نواخته میشوند. تعداد سیمهای این دسته از سازها 4 سیم است.

شکل ظاهری تمامی سازهایی که در این گروه قرار می‌گیرند یکی است و تنها تفاوت شان در اندازۀ ساز است.

همچنین، باید اضافه کرد که تمامی سازهای زهی- آرشه ای فاقد پرده بندی بر روی دسته هستند.

این سازها معمولا با آرشه نواخته میشوند ولی در بعضی موارد نیز سیمهای ساز را با دست به صدا در می آورند.

از جمله سازهای این خانواده میتوان به ویولن، یولا، ویلنسل و کنترباس (از زیر به بم) اشاره نمود.

نکته: در تمامی سازهای این گروه، وسیله ای به نام سوردین برای تضعیف صدا و تغییر رنگ صوتی به کار برده می‌شود.

سوردین برای سازهای زهی- آرشه ای یک شانه با سه چنگال است که در بالای خرک قرار می‌گیرد.
کوچکترین ساز از خانوادۀ سازهای زهی- آرشه ای یوولن است که غالبا نقش تکنواز دارد.

ویولن دارای زیرترین گسترۀ صوتی در خانوادۀ زهی- آرشه ای است. نت این ساز نیز با کلید سل نوشته می‌شود.

گروه 2: سازهای زهی_زخمه ای

صوت در این دسته از سازها توسط زخمه زدن بر سیم ها، تولید می‌شود.

ازجمله سازهای زهی_ زخمه ای میتوان به گیتار و هارپ اشاره نمود.

گیتار: این ساز که دارای شش سیم است یک اکتاو بم تر از نت نوشته شده صدا میدهد. نت این ساز نیز با کلید سل نوشته می‌شود.

نکته: کوک سیمهای گیتار از زیر به بم عبارتست از:
سیم اول: می
سیم دوم: سی
سیم سوم: سل
سیم چهارم: ر
سیم پنجم: لا
سیم ششم: می
هارپ (چنگ): این ساز دارای 47 سیم بر قاب مثلثی شکل می‌باشد.

وسعت صوتی این ساز در حدود 6.5 اکتاو بوده و نت این ساز را بر روی حامل مضاعف می‌نویسند.

گروه 3: سازهای زهی_کوبه ای

صوت در اینگونه از سازها توسط چکش هایی که بر روی سیم ضربه وارد می‌کنند، تولید می‌شود.

از جمله سازهای زهی_ کوبه ای می‌توان به به پیانو اشاره کرد.

پیانو: که در حدود سال 1700 میلادی ابداع شد، در دهۀ 1780 کاربرد گسترده تری یافت و در 1850 از نظر مکانیکی نیز کامل شد.

این ساز می‌تواند همزمان چندین نت و ملودی را بنوازد.

وسعت صوتی این ساز حدودا 7 اکتاو است و چکش های این ساز به وسیلۀ شستی‌ها (کلاویه ها) به حرکت در می آیند.

نت این ساز را بر روی حامل مضاعف می‌نویسند.

به طور معمول، پیانو سه پدال دارد. مهمترین آن پدال نگهدارندۀ صدا است که در سمت راست قرار دارد و نوازنده می‌تواند با استفاده از آن صداها را حتی هنگامیکه شستی‌ها رها شده‌اند، تداوم بخشد.

پدال دیگر، پدال تک سیم است که در سمت چپ قرار دارد و به نوازنده این امکان را می‌دهد که برخی صداها را بدون تداوم بخشیدن به صداهای دیگر تداوم دهد. به این پدال، پدال ملایم نیز گفته می‌شود.

چون این ساز توانایی اجرای هر نوع دینامیک (شدت) را از پیانو تا فورته (ضعیف تا قوی) دارد، آنرا “پیانو_فورته” نامیده اند که اختصارا به آن “پیانو” گفته می‌شود.

قسمت دوم_ سازهای بادی
گروه 1: سازهای بادی چوبی

صدای این دسته از سازها از نوسان هوا در لوله‌هایی که در قدیم از چوب ساخته می شده اند، ایجاد می‌شود. سازهای بادی چوبی خود به سه نوع تقسیم بندی می‌شوند که عبارتند از: بدون زبانه، تک زبانه و دو زبانه. از انواع سازهای بادی چوبی بدون زبانه می‌توان به فلوت و از انواع سازهای بادی چوبی تک زبانه می‌توان به کلارینت، کلارینت باس و ساکسفون اشاره نمود.

اَبوآ، کرانگله، فاگوت (باسون) و کنترباسون نیز جزء سازهای بادی چوبی دوزبانه به شمار می‌آیند.

در این سازها دو تکۀ بسیار نازک از جنس نی (دوزبانه) میان لبهای نوازنده قرار گرفته و با دمیدن نوازنده به نوسان در می‌آیند و تولید صوت می‌کنند.

فلوت: با وجود اینکه جزء سازهای بادی چوبی است ولی امروزه آنرا از جنس طلا می‌سازند.

فلوت دارای گسترۀ صوتی زیر و بسیار چابک است. نت این ساز با کلید سل نوشته می‌شود.

این ساز در محدودۀ صوتی بم دارای صدایی نرم و مخملی بوده و در محدودۀ صوتی زیر دارای صدایی درخشان و پرتلألو است.

کلارینت (قره نی): کلارینت که از انواع سازهای بادی چوبی تک زبانه است، دارای گسترۀ پهناوری از دینامیک و رنگ صوتی و سرعت اجرایی بالایی می‌باشد.

نت این ساز با کلید سل نوشته می‌شود.

کلارینت باس: یکی دیگر از انواع سازهای بادی چوبی تک زبانه است و یک اکتاو بم تر از کلارینت صدا میدهد. نت این ساز نیز با کلید سل نوشته می‌شود.

ساکسفون: این ساز از خانوادۀ کلارینت هاست و دارای صدایی غنی، قدرتمند و گفتارگونه است.

اَبوآ: دارای صدایی گرفته، قوی و بیانگر است. نت این ساز با کلید سل نوشته می‌شود.

توجه: از آنجائیکه تنظیم کوک ابوآ دشوار است، کوک تمام ارکستر قبل از نواختن از این ساز گرفته می‌شود.

کراگله: از خانوادۀ ابوآ است و نت آن نیز با کلید سل نوشته می‌شود.

باسون: دارای صدایی بسیار گرفته و تیره است.

کنترباسون: این ساز یک اکتاو بم تر از فاگوت صدا میدهد و نت آنرا با کلید فا خط چهارم مینویسند. کنترباسون بم ترین گسترۀ صوتی در سازهای بادی چوبی را داراست.

گروه 2: سازهای بادی برنجی (مسی)

صدا در این دسته از سازها توسط ارتعاش لبهای نوازنده تولید می‌شود و برای تضعیف صدا و تغییر رنگ صوتی نیز از سوردین کمک می‌گیرند.

سوردین در این دسته از سازها به شکل قطعه‌ای مخروطی از چوب یا پلاستیک است که در دهانۀ انتهایی ساز قرار داده می‌شود.

جنس این دسته از سازهای بادی همگی از برنج (آلیاژی از مس) می‌باشد.

از انواع سازهای بادی برنجی می‌توان به ترومپت، هورن، ترومبون و توبا اشاره نمود.

هورن: صدای این ساز در مقایسه با ترومپت کمتر فلزی است و ملایمت بیشتر و طنین قویتری دارد. نت این ساز را با کلید فا خط چهارم و کلید سل می‌نویسند.
ترومپت: صدایی درخشان، فلزی و نافذ دارد. نت این ساز با کلید سل نوشته می‌شود.

از رایج ترین انواع ترومپت می‌توان به ترومپت سی بمل اشاره نمود که یک پرده بم تر از نت نوشته شده صدا می‌دهد.

ترومبون: صدای ترومبون آمیخته از درخشش صدای ترومپت و ملایمت صدای هورن است. متداول ترین نوع ترومبون، ترومبون تنور می‌باشد.

توبا: بم ترین ساز در میان سازهای بادی برنجی است.

صدای این ساز پرحجم و قدرتمند بوده و برای تقویت صداهای بم ارکستر کاربرد دارد. نت این ساز با کلید فا خط چهارم نوشته می‌شود.

گروه 3: سازهای بادی شستی دار

عامل تولید صوت در این دسته از سازها “هوا” می‌باشد و نت‌های مختلف توسط شستی ها نواخته می‌شوند.

از جمله سازهای اسن خانواده میتوان به آکاردئون و ارگ های کلیسا اشاره نمود.

ارگ کلیسا از نظر وسعت صوتی، وسیعترین ساز موسیقیایی است و وسعت آن در حدود 9 اکتاو می‌باشد.

قسمت سوم_ سازهای کوبه ای
گروه 1: سازهای کوبه ای پوستی

صوت در این دسته از سازها بوسیلۀ کوبیدن روی پوست کشیده، ایجاد می‌شود.

از جملۀ این سازها می‌توان به تیمپانی،تمبورین (دایره زنگی)، طبل بزرگ (باس) و طبل کوچک اشاره نمود.

تیمپانی: تشکیل شده از قطعه‌ای پوست که بر نیم کره‌ای توخالی از جنس مس کشیده شده است.

معمولا از 2 تا 4 تیمپانی با کوک های مختلف در ارکستر استفاده می‌شود.

تمبورین (دایره زنگی): به صورت تکان دادن یا ضربه زدن نواخته می‌شود و بیشتر در ایجاد حالت اسپانیایی یا کولی وار کاربرد زیادی دارد.

طبل بزرگ (باس): در بزرگترین حالت قطری حدود 90 سانت دارد.

طبل کوچک: در مارش های نظامی کاربرد بسیار زیادی دارد. این ساز صدای خشکی دارد.

گروه 2: سازهای کوبه ای بدون پوست

صوت در این دسته از سازها توسط کوبیدن روی بدنۀ ساز ایجاد می‌شود.

از انواع این سازها می‌توان به سنج، گانگ، قاشقک، مثلث، چلستا، زایلوفون و گلوکن اشپیل اشاره نمود.

سنج: از دو صفحۀ گرد مسی تشکیل شده است که با حرکت نمایشی یا ضربه ای نواخته میشود و صدایی کوبنده و نافذ دارد.

گانگ: صدایی پرطنین دارد که میتواند باوقار، اسرارآمیز و یا حتی هراس آور باشد.
مثلث: صدایی زنگ وار دارد.
چلستا: دارای صدایی دلنشین و بلوری است. روش ایجاد صدا در این ساز همانند ساز گلوکن اشپیل است.
زایلوفون: از مجموعه ای از نوارهای چوبی تشکیل شد است و دارای صدایی خشک و چوبی است.
گلوکن اشپیل: از مجموعه ای از نوارهای فلزی تشکیل شده است و دارای صدایی درخشان و نقره ای است.