سازهای مربوط به موسیقی نواحی ایران

سرنای خراسانی

سُرنا

  1. سُرنای شرق خراسان

سرنا در هر یک از مناطق ایران دارای تفاوت‌هایی است.

به این‌صورت که سرنا در نواحی شرقی ایران مانند شرق خراسان، کوچک‌تر بوده، دهانۀ شیپوری‌اش تنگ‌تر است و فاقد دو شاخه یا انبرک می باشد.

وسعت صوتی این نوع سرنا نیز بیشتر است.

سرنای شرق خراسان از بدنۀ استوانه‌ای با دهانۀ شیپوری، میل، زبانه و لب گیر تشکیل شده است.

روی لولۀ صوتی این نوع سرنا هفت سوراخ در جلو وجود دارد، یک سوراخ در پشت و یک سوراخ نیز در بغل و نزدیک دهانۀ شیپوری.

سرنای شرق خراسان فاقد دوشاخه یا انبرک است و میل آن مستقیما در دهانۀ بالایی بدنه قرار دارد.

زبانه از جنس نی خاصی است.

لب‌گیر، شیء گردی از جنس‌های مختلف است که وسط آن سوراخ است و میل از وسط آن عبور می‌کند و باعث ثبات سرنا در دهان نوازنده می‌شود.

بطورکلی تکنیک نواختن سرنا در نواحی شرق ایران پیچیده‌تر از نواحی دیگر ایران است. از این نوع سرنا در مجالس عروسی و شادمانی استفاده می‌شود و دهل ساز همراهی‌کنندۀ آن است.

جنس بدنۀ سرنا از چوب، میل آن از فلز برنج، زبانه از نی و لب‌گیر نیز از جنس چوب، فلز، صدف، پلاستیک یا استخوان است.  

سرنای کرمانشاهان

  1. سُرنای کرمانشاهان

سرنای کرمانشاهان تشکیل شده از بدنۀ استوانه‌ای با دهانۀ شیپوری، میل، زبانه، دوشاخه یا انبرک و لب‌گیر.

روی لولۀ صوتی این نوع سرنا هفت سوراخ در جلو و یک سوراخ در پشت وجود دارد. این سرنا برخلاف سرناهای نواحی شرق ایران قسمتی به نام دوشاخه یا انبرک دارد. انبرک لوله‌ای چوبی است که دارای دو زبانۀ انبر مانند است و در قسمت بالایی و داخل لولۀ صوتی قرار می‌گیرد و میل بر آن سوار می‌شود.

تکنیک اجرایی این سرنا در مجموع شبیه تکنیک سرناهای نواحی دیگر ایران است و در نواختن آن نیز از تکنیک نفس برگردان استفاده می‌شود.

این سرنا ابعاد بزرگی دارد و به همین خاطر، حدود صوتی آن نسبت به سرنای شرق خراسان محدودتر و بم‌تر است.

این سرنا همراه با دهل در مجالس عروسی و شادمانی و نیز مراسم چَمَری که اختصاص به سوگواری دارد نواخته می‌شود.

در میان عشایر در قدیم سرنا کاربردهای دیگری نیز داشته است از جمله برای اعلام و بیدارباش ایل.

 

مأخذ: برگرفته از کتاب سازشناسی ایرانی