بخش اول- سازهای زهی
گروه دو- سازهای آرشه‌ای

قیچک

2.1. قیچک بلوچستان:
سروز که در بلوچستان پاکستان به آن “ساروز” می‌گویند در زبان فارسی به قیچک معروف است.
قیچک از سازهای رایج در ایران قدیم بوده و امروزه تمرکز عمدۀ آن در ایران به بلوچستان و سیستان محدود است و به طور پراکنده به مناطقی از استان‌های هرمزگان و کرمان نیز مهاجرت کرده است.
کاسۀ طنینی قیچک نسبتا حجیم و دوقسمتی است و دو فرورفتگی در دو طرف آن وجود دارند که در سطح جلویی کاسه به هم می‌پیوندند و آن را از سمت جلو به دو قسمت تقسیم می‌کنند.
دو قسمت کاسه از داخل به هم متصل هستند و قسمت پائینی کوچک‌تر و کم‌حجم‌تر از قسمت بالایی است و روی آن پوست می‌کشند.
قسمت میانی کاسۀ بالایی با یک صفحۀ مشبک چوبی پوشیده شده اما دو طرف این صفحه باز است.
قیچک دسته‌ای کوتاه و نسبتا کلفت دارد.
سرپنجه یا جعبۀ گوشی‌ها که حدود 10 گوشی در آن قرار می‌گیرند و نسبتا حجیم است به تاج قیچک منتهی می‌شود که به سمت عقب ساز کشیده شده است.
آرشۀ قیچک یک ترکۀ باریک کمانی‌شکل چوبی است که به دو سر آن رشته‌هایی از موی دم اسب بسته شده‌اند.
ساختمان آرشۀ قیچک بلوچی اگرچه کمانی است اما موی آن در مقایسه با آرشۀ کمانچه محکم‌تر و سفت‌تر است و نوازنده می‌تواند با شل یا سفت کردن موی آرشه با انگشتان دست راست، نوانس‌های مختلفی ایجاد کند.
قیچک ساز همراهی‌کنندۀ بیشتر نمونه‌های موسیقی آوازی بلوچستان است که غالبا همراه با سایر سازهای بلوچی در مواردی چون مجالس عروسی و شادمانی و مراسم گواتی (موسیقی‌درمانی) استفاده می‌شود اما نواختن تنهای آن نیز متداول است.

قیچک سیستانی

2.2. قیچک سیستان:
قیچک سیستانی از نظر ویژگی‌های ظاهری و تکنیک‌های اجرایی تا حدودی به قیچک بلوچی شباهت دارد اما ساختمان و تکنیک‌های ساده‌تری دارد و با فراموش شدن تدریجی رباب امروزه قیچک، تنها ساز زهی ناحیۀ سیستان و مهمترین ساز در همراهی با آواز است.
با وجود شباهت‌هایی میان قیچک سیستانی و بلوچی، تفاوت‌هایی نیز میان این دو ساز هم‌خانواده دیده می‌شوند.
کاسۀ طنینی این ساز که از قیچک بلوچی بلندتر و لاغرتر است، دوقسمتی است و این دو قسمت از داخل به هم مرتبط هستند.
روی دهانۀ قسمت پائینی کاسه پوست کشیده شده و قسمت بالایی کاسه از قسمت پائینی حجیم‌تر است و در وسط آن یک صفحۀ چوبی مشبک در امتداد دسته قرار دارد.
بدنۀ اصلی این ساز شامل کاسه طنینی، دسته، سرپنجه و تاج یکپارچه است.
امروزه قیچک مهمترین ساز در همراهی با آوازها و ترانه‌های سیستانی است و معمولا با دو ساز دیگر همراهی می‌شود که یکی دهل بزرگ است و مانند تنبک با دست نواخته می‌شود و دیگری قاشقک یا زنگ های مضاعف کوچکی است که به انگشتان دست بسته می‌شوند.
در قدیم دایره قیچک را همراهی می‌کرد و در چند دهۀ اخیر تمبک به تدریج جایگزین دایره شده است.
از قیچک سیستانی در مراسم شادمانی و عروسی استفاده می‌شود.

مأخذ: برگرفته از کتاب سازشناسی ایرانی