ساز توبا

ساز توبا بم ترین ساز خانواده برنجی

توبا از سازهای بادی برنجی است. این ساز نسبتاً جدید است و در قرن نوزدهم به مجموعه سازهای ارکستر افزوده شده است. مهم‌ترین نقشی که به این ساز در آثار موسیقی سمفونیک داده شده در سمفونی فانتاستیک اثر هکتور برلیوز بوده است. شکل دیگر این ساز بصورت (توبا تنور) یا یوفونیوم می باشد. 

چگونگی ارتعاش هوا: هوا توسط لب های نوازنده مرتعش می شود.

نت نویسی این ساز با کلید فا خط چهارم می باشد.
یوفونیوم بیشتر در ارکسترهای بادی ایفای نقش میکند و جایگاه آن در یک ارکستر بادی همانند نقش ویلنسل در ارکستر سمفونیک است. بصورتی که سولو (تکنوازی ) ساز ویلنسل در موومان دوم سمفونی شماره پنج بتهوون در تنظیم ارکستر سازهای بادی برای ساز یوفونیوم نوشته شده است.

اين ساز کليددار از خانوادهٔ ساکسهورن ها (saxhorns) در اندازه و صدادهی های مختلف و دارای حجم صدايی پُر و با قدرت است. 

در حال حاضر باس توبا و کنترباس توبا بيشترين مورداستفاده را دارند. 

مالر (Mahler) در همهٔ کارهای برنجی خود از اين دو نوع ساز و در از نوعی باس کوچک استفاده کرده است که يک نهم بزرگ پايين تر از نت های نوشته شده، شنيده می‌شود. 

وقتی در ارکستراسيون توبا قيد می شود، منظور همان باس توبا است. باس توبا اغلب همراه با ترومبون باس برای سنگين کردن خط باس ارکستر، يک پارت را اجرا می‌کنند. 

به طور کلّی ساکسهورن باس هايی که تاکنون مورداستفاده قرار گرفته اند، عبارت اند از:

باس توبا در فا که وزن نسبتاً کمی دارد و مدت هاست به عنوان باس ارکستر مورداستفاده قرار می‌گیرد.
باس توبا در می بمل که اندکی بزرگ تر است و کمتر مورداستفاده قرار می گرفت.
باس توبا در دو که پس از ورود به ارکستر سمفونيک، جانشين دو ساز قبلی شد.

باس توبای بزرگ دوبل سی بمل که پايين ترين توبای استفاده شده در باندهای نظامی، و از نظر حجم و شکل ظاهری بزرگ تر از ساير انواع توبا است و به بُمباردون (Bombardon) نيز معروف است. 

واگنر در ارکستراسيون حلقهٔ نيبلونگ که تصنيف آن بيست و يک سال به طول انجاميد، برای يافتن صدای بسيار بم، يک توبای بُمباردون انتخاب کرد.

نوازندهٔ توبا امروزه در ارکستر سمفونيک قادر است در تمام محدودهٔ مثال بالا بنوازد (نت نويسی معمول اين ساز در کليد فا است).

توليد آوا و زبان زدن

توليد انواع تُن ها در اين ساز با ديناميک های مختلف امکان پذير است. در اين ساز نيز مانند ديگر سازهای بادی تمام نت های زير خط اتصال در يک نفس اجرا می شوند. تکنیکهایی مانند: زبان زدن تَکی، دوتايی و سه تايی در اين ساز قابل اجرا هستند، اگر چه زبان زدن دوتايی و سه تايی در ادبيات ارکستریِ استاندارد معمول نيستند.
اين ساز همچنين قادر به نواختن قسمت های نرم و تغزلی نيز هست.
توبا توانايی دوبله کردن و افزايش قدرت بخش باس را در ديناميک های مختلف دارد.
استفاده از سوردين در توبا مانند ديگر اعضای گروه بادی برنجی مرسوم است اما گذاشتن و برداشتن سوردين در اين ساز به سرعت ميسر نيست، بنابراين لازم است برای انجام اين کار وقت کافی به نوازنده داده شود تا بدون سر و صدای اضافی اين کار را انجام دهد.
ساز توبا

تريل

تريل در ادبيات سمفونيک برای توبا به ندرت ديده می شود اما زمانی که نوشته می شود دارای تأثير ويژه ای است. تريل در اين ساز با حرکت کليدها توليد می شود.
يکی ديگر از تأثيرات ويژه در توبا ،flutter tonguing، يعنی حرکت سريع زبان در زمان دميدن درون دهنی ساز است.

برخی آهنگسازانی که آثار برجسته ای برای توبا دارند، عبارت اند از: 

هيندميت (Hindemith) Sonata for Bass Tuba وُن ويليامز (Vaughan Williams): کنسرتو، اَِلک ويلدر (Alec Wilder): سوناتا باخ: سوييت شمارهٔ يک برای ويولن سل که اغلب، قسمت سوم اين سوييت را برای باس توبا اجرا می کنند و والترهارتلی (Walter S.Hartley):سوييت برای باس توبا.

تنها نوازنده حرفه ایی این ساز در ایران که فعال می‌باشد (البته تا زمان درج این مقاله) افشار حشمتیان از فارغ التحصیلان هنرستان موسیقی در مقطع کارشناسی و دانشجو کارشناسی ارشد رشته اتنوموزیکولوژی و رهبر ارکستر بادی ایرانیان و تنظیم کننده بسیاری از قطعات معروف جهان برای ارکستر بادی تهران بوده است.
آموزش فلوت در آموزشگاه موسیقی همراز