ساز فوجارا يكي از فلوت‌هاي پيچيده موسیقی فولک از اسلواكی مركزی با طراحي ويژه است. از نظر فني اين ساز يك كنترباس در خانواده tabor pipe است. طول اين ساز بين 160 تا 200 سانتي‌متر و روي نت‌هاي A،G يا F كوك (تنظيم) مي‌شود. 

اين ساز داراي سه سوراخ صدا (tone holes) است كه در قسمت پایين بدنه اصلي ساز قرار دارند. صدا توسط يك فيپل يا سوتک (fipple) در انتهاي بالايي بدنه اصلي فوجارا ايجاد مي‌شود. 

هوا از راه يك لوله كوچك‌تر كه در  زبان اسلواكي  vzduchovod (به معناي كانال هوا) كه روي بدنه اصلي ساز قرار داده شده است به داخل فيپل يا سوتك (fipple) هدايت مي‌شود. 

با وجود اينكه نواختن فركانس‌هاي پايه روي فوجارا امكان‌پذير است، تكنيك معمول در نواختن اين ساز بر اساس overblowing كردن ساز است. به دليل نسبت ابعادي (aspect ratio) محفظه صدا (طول بزرگتر در مقابل قطر كمتر)، نوازنده می‌تواند از اورتن‌ها overtones استفاده و يك گام دياتونيک تنها با استفاده از سه سوراخ صدا (tone holes) را بنوازد. 

فوجارا معمولاً در حالت ايستاده نواخته میشود به صورتيكه ساز به صورت عمودی نگه داشته شده و معمولاًدر مقابل دست راست محكم شده است.   

ساز فوجارا Fujara

جنس ساز فوجارا (Fujara)

بطور سنتي فوجارا از چوب درختان خزان‌دار (elder يا افرا) و كاملاً توسط دست ساخته شده است. فوجارا داراي طولي در حد 1.7 متر به فلوت فيپل به سبك ني‌لبك بلند است كه با دست از چوب درختان درختان برگريز upland‌ ساخته شده است. 

فوجارا در بهترين شكل مي‌تواند به عنوان فلوت overtone باس تعريف شود. همانطور كه فوجارا تنها داراي سه منفذ انگشت‌گذاري است، ارتفاع تن (زير و بمي) عمدتاً توسط قدرت هواي دميده شده تعيين مي‌شود. 

فوجارا مي‌تواند به آساني در هفت هارمونيك/سطوح overtone (تمامي سوراخ‌هاي انگشت‌گذاري بسته باشند) صرفاً با overblowing نواخته شود. كه اين به معناي آن است كه نوازنده مي‌تواند ملودي‌هاي ساده را تنها با overblowing بنوازد. 

علاوه بر اين، در تركيب با تكنيك انگشت‌گذاري ساده فلوت فوجارا مي‌تواند بيش از 21 نت مختلف در بازه بيشتر از 3 اكتاو بنوازد. Half shading و انواع دميدن‌هاي لطيف (دقيق) مي‌تواند امكانات يا احتمالات بيشتری را در صدای این ساز ایجاد کند.  

ساز فوجارا (Fujara) و موسیقی درمانی

با توجه به طيف غني overtoneهاي درمانگر اين ساز، فوجارا يك ساز ايده‌آل براي موسيقي درماني است. امروزه موسيقي درمانگران قدرت آرامش‌بخش overtone هاي فوجارا را كشف كردند و فلوت‌هاي فوجارا بيشتر و بيشتر براي درمان بيماران ذهني (روحي) و معتادان به مواد مخدر و ساير افراد مشابه مورد استفاده قرار مي‌گيرد. 

فوجارا در كوه‌هاي تک‌افتاده‌ی اسلواكي براي كمك به چوپانان در بازگویی ناگفته‌هايشان و براي آرام كردن گوسفندانشان بوجود آمد. صداي دلنشين آن و ملودي آهسته آن در آهسته نشخوار كردن گوسفندانشان تأثير داشت. هارمونيك‌هاي غني فلوت فوجارا همين تأثير آرامش‌بخش و آرام را روي انسان دارند.

فوجارا داراي سه سوراخ انگشت‌گذاري و در كوك (تنظيم) ماژور (مد لونين) و اگر چه گاهي اوقات در phyrigian هستند. اين سازها استفاده خوبي از گام overtone دارند و همانند فلوت‌هاي overtone كوچك‌تر، هارمونيک ها با over-blowing نواخته مي‌شوند. نسخه‌هاي كوچك‌تر اين ساز نيز فوجاركا (fujarka) (اسم كوچك براي فوجارا) ناميده مي‌شوند.
از طريق over-blowing با اعمال مقادير مختلف فشار، گام مي‌تواند با يک بصيرت يا بينش ساده كشف شود. گام تن‌ها (صداهای) كه بطور طبيعی اتفاق می افتند و صداهای چند وجهی نت‌های تک تجربه آموختن لذت‌بخشی ايجاد مي‌كند كه بداهه‌نوازي را تشويق می كند.
ساز فوجارا Fujara

ساختار ساز فوجارا (Fujara)

طرح معمول اين ساز رنگ صدايي عميق و آرامش‌بخش توليد مي‌كند. بطور سنتي آرايه‌هاي (رنگ‌هاي ثانوي يا نت‌هاي تزیيني) به ملودي‌هاي پايه اضافه مي‌شود كه معمولاً در مد ميكسوليدين (mixolydian mode) رخ مي‌دهد. 

دو نوع عمده از آرايه‌ها عبارتند از prefuk  و rozfuk. Prefuk ، overblowing‌سريع يك نت تك است اين كلمه از كلمه اسلواكيايي prefukovat (به معناي overblow) گرفته شده است. Rozfuk  ريزش آبشاري overtoneها است كه از كلمه اسلواكيايي rozfukat به معناي پخش كردن گرفته شده است.

بطور سنتي فوجارا توسط چوپانان براي سرگرمي نواخته مي‌شده است. امروزه، ساز فوجارا در فستيوال‌هاي موسيقي فولك در شهرهاي اسلواك Východná و Detva نواخته مي‌شود. 

همچنين اين ساز از كشور اسلواكي فراتر رفته و در ساير نقاط دنيا بوي‍ژه طرفداران و علاقه‌مندان به فلوت‌هاي ملي در اروپاي غربي و امريكاي شمالي نواخته مي‌شود. 

علي‌رغم اين، فوجارا هنوز خارج از اسلواكي در حال رواج يافتن و به رسميت شناخته شدن است. بسياري مواقع فوجارا يك ساز تكنوازي است ولي گروه هاي دو يا سه نفره فوجارا نيز وجود دارند، همانند خانواده kubinec يا گروه سه نفره  Javorová Húžva.

مورد برجسته و قابل توجه در مورد اين فلوت طول آن است. تا حدود سال 1900 طول مابين 90 و 150 سانتي‌متر براي اين ساز قانون بود ولي در قرن بيستم فوجاراها بلندتر و بلندتر شدند. 

امروزه فوجاراها مابين 170 و 180 سانتي‌متر و حتي برخي 2 متر هستند. بطور سنتي اين ساز از يك شاخه بلند افرا (elder) ساخته شده كه قبل از اينكه داخل آن با دست خالي شود براي سالها گذاشته شده تا خشك شود. 

در چندين دهه گذشته ساير انواع چوب‌ها و همچنين پلاستيك نيز در ساخت اين ساز مورد استفاده قرار گرفته است. انواعي از فاجوراها با قسمت‌هاي قابل جدا كردن به دو يا سه قسمت نيز وجود دارند كه حمل و نقل آنها آسان‌تر است.

تاریخچه ساز فوجارا (Fujara)

فوجارا يك ساز هارمونيك با سه سوراخ انگشت‌گذاري است همانند فلوت one-hand. برخلاف ريكوردر ولي همانند سازهاي برنجي، نوازنده به overtoneها را غير از اكتاو overblow مي‌كند: پنجم، چهارم، سوم اصلي و غيره. تن‌ها (صداهاي) missing‌ با سه سوراخ انگشت‌گذاري تكميل مي‌شود.

درباره تاريخچه اوليه اين ساز چندان اطلاعاتي در دست نيست. بنا به دلايل متعددي فوجارا شباهت قابل توجهي با باس Stamentien دارد كه به عنوان نوعي فلوت  one-hand‌باس در موزه‌های مشهور معرفی می‌شود. باس stamentien ‌ و فوجارا هر دو فلوت‌هاي duct‌ با سه سوراخ انگشت‌گذاري هستند. 

اين فلوت‌ها به اندازه‌اي بلند هستند كه شما نمي‌توانيد به سوراخ‌هاي انگشت‌گذاري  به سادگی و بدون زحمت برسيد. در نتيجه، همانند باس ريكوردر، آنها درجایي زير سر ساز به كمك لوله‌اي كه هوا را به سر ساز هدايت مي‌كند، نواخته مي‌شود.

نوع معمول فوجارا rozfuk است: با دميدن فلوت تا حد قدرت ممكن تا بلندترين overtoneها، بعد از اينكه او آبشاري از overtoneها را مي‌نوازد تا به بافت ملودي مي‌رسد. از ابتدا نوازنده اين ساز را به اين روش مي‌نوازد تا اين ساز را آزمايش كند ولي آنچنان تأثيري روي صحنه پديد مي‌آورد كه هم اكنون قانون شده است. 

آوازهاي آرام مكرراً روي فوجارا نواخته مي‌شوند و در اين بين نوازنده اغلب اين ترانه ها را مي‌خواند. بسياري از ترانه‌ها درباره كارهاي برجسته چوپانان و ياغيان است، همانند داستان افسانه‌اي قهرمانانه فولك  Juraj Jánošík (1688-1713) یا افسانه‌ی رابين هود در کشور اسلواكي.

فوجارا اصالتاً يكي از سازهاي چوپانان كه تنها در ناحيه كوچكي از كوه‌هاي اسلواكي مركزي شناخته شده است: ناحيه Podpol’anie (در بالاي رشته كوه‌هاي پولانا) و قطعات مجاور Horehronie, Gemer  و Hont. چوپانان همچنين از اين ساز به عنوان عصا يا براي دفاع از خودشان در مقابل حيوانات وحشي استفاده مي‌كردند.
 
از اواسط قرن بيستم ترانه‌هاي رمانتيك اسلواكيايي معناي خاصي مرتبط با اين ساز غير عادي داشتند كه امروزه در جاي ديگر هم ديده مي‌شود. فوجارا يكي از نمادهاي سنتي اسلواكيايي شد و از زمان استقلال اين كشور در سال 1992 حتي به عنوان نمادي از كشور اسلواكي مورداستفاده قرار گرفت. 

از سال 2005 يونسكو اين ساز را در فهرست آثار فرهنگی خود قرار داد و این ساز به همین دلیل از موقعيت برتري برخوردار شد. براي نواختن اين ساز نيازي به نواختن فلوت فوجارا نيست. 

تكنيك نواختن overtone فلوت فوجارا آنقدر طبيعي است كه حتي در اولين بار نواختن اين ساز نوازنده مي‌تواند آهنگ‌ها (نواهاي) زيبا بنوازد. با اين وجود صداي اين ساز شگفت‌آور است. صداي اين ساز شنونده را درجاي خودش ميخكوب مي‌كند. بسياري از شنوندگان معتقدند كه نغمه اين ساز را كه براي اولين بار شنيده‌اند را فراموش نمي‌كنند.

شباهت فوجارا به فلوت همانند ديدگريدو (didgeridoo) به ترومپت است. بسيار ساده، بسيار قديمي ولي بسيار شگفت‌آور. همزمان هر فلوت فوجارا كار خلاقانه منحصر به فرد هنري و اصيل است. 

بطور سنتي اين ساز کاملا با دست از درختان (elder، افرا، اقاقيا) ساخته شده و ساخت يك فوجاراي خوب از يك قطعه چوب خشك شده در حدود يك ماه زمان مي‌برد.  صداي overtoneهاي زيباي فوجارا در هارموني كامل با دمیدن‌هاي نوازنده است كه مي‌تواند احساس مديتيتيو رضايت‌بخشي حتي براي مبتديان بوجود مي‌آورد و فرايند يادگيري را جالب، سرگرم‌كننده و آسان مي‌سازد.

اين به معناي آن است كه overtone هاي فوجارا به نوازنده مبتدي اجازه بد نواختن نمي‌دهد. تكنيك نواختن بي نظير فوجارا شما را وارد بداهه نوازي مي كند و هارمونيك هاي طبيعي آن هماهنگ و ملودي را زيبا مي سازند. هر كسي مي تواند به زيبايي فوجارا را بنوازد.
منبع: ملودایو