“سنتور هندی” یکی از مهمترین گونه‌های شرقی ساز سنتور
سنتور هندی

سنتور هندی

گفته می‌شود سنتور یک ساز بومی کشمیر است که امروزه در سراسر هند در اندازه‌های مختلف نواخته می‌شود. بعضی ممکنست کمتر از 24 سیم داشته باشند و بعضی حتی بیش از صد سیم، ولی غالبا حدود هشتاد سیم دارند. سنتور را قدیمی‌ترین ساز زهی هند می‌دانند.

در زبان سانسکریت به آن “شاتاتنتری وینا” یا “صدسیمه” اطلاق می‌شود.

این ساز در گذشته در فرمی از موسیقی معروف به موسیقی صوفیانه مورداستفاده قرار می‌گرفت.

اهل تصوف از این ساز به عنوان ساز همراهی‌کنندۀ سرودهای روحانی استفاده می‌کردند.

گفته می‌شود اولین کسی که قابلیت‌های اجرایی و استعدادهای نهانی این ساز را به عنوان ساز موسیقی کلاسیک هند کشف کرد شخصی به نام “پاندیت اوما دات شارما” بود.

پاندیت طنین و دوام نت‌ها را تقویت کرد، گسترۀ صوتی ساز را افزایش داد و پایه‌گذار تغییرات ساختاری در ساختمان سنتور و نوازندگی آن در هند گردید.

سنتور هندی از چوب ساخته می‌شود.

بدنه و چهارچوب آن معمولا از گردو و افرا ساخته می‌شود.

گاهی هم صفحۀ پائینی را از تخته سه لا می‌سازند.

روی صفحۀ بالایی خرک‌های چوبی قرار می‌گیرد.

سیم‌ها در قسمت چپ ساز گره می‌خورند و در قسمت راست، گوشی‌های مخصوص کوک از جنس فولاد قرار دارند.

جنس سیم‌های سنتور از فولاد آلمانی و انگلیسی است.

مضراب سنتور، که در هند به آن “کالام” می‌گویند، از جنس گردو و بسیار سبک است.

بنابراین، صدای نرمی از ساز خارج می‌کند.

بسته به سبک نوازندگی، مضراب‌ها نسبت به خرک‌ها نزدیک یا دور فرودمی‌آیند.

برای ایجاد اصوات متنوع در ساز، گاهی نوازنده با یک مضراب ملودی را اجرا می‌کند و با دست دیگر طنین ساز را می‌گیرد و یا برای اجرای ویبراتور بعد از به ارتعاش درآوردن یک نت معمولا با دست چپ سیم موردنظر را فشار می‌دهد.

سنتور هندی

در هند دو نوع سنتور رایج است.

یک نوع که روی پا می‌گذارند و می‌نوازند که معمولا کوچکتر است و نوع دیگر که روی زمین قرار می‌دهند و می‌نوازند.

مضراب سنتور هندی همانند مضراب سنتور ایرانی حلقه‌دار است و نوازنده آن را بین انگشتان اشاره و میانی قرار می‌دهد و می‌نوازد.

سنتور هندی می‌تواند 29، 31 یا 33 خرک داشته باشد.

هر خرک دارای 3 سیم است و هر سه سیم برای یک صدای خاص یکسان کوک می‌شوند و تغییرات ربع پرده‌ای یا نیم‌پرده‌ای در کوک هر خرک رخ نمی‌دهد.

البته بعضی از خرک‌ها را می توان چهار سیم درنظرگرفت.

از بهترین نوازندگان سنتور در هند می‌توان به ساتیش ویاس، شیوکومار شارما، سندیپ چاتر جِک، تران بهاتا چاریا و ویسوِسواران اشاره کرد.

 گردآورنده: اشرف اخشابی

برگرفته از کتاب مجموعه مقالات سنتور

به نقل از داریوش صفوت