مراحل ساخت ساز سنتور به بیان سیروس ساغری

(بخش دوم)

مراحل ساخت ساز سنتور با بیان سیروس ساغری

مراحل مختلف ساختن سنتور که در مقاله قبلی بدان اشاره شد عبارت بود از:

  1. سفت‌کاری (بخش اول)
  2. ظریف‌کاری (بخش دوم)
  3. رنگ (بخش سوم)
  4. سیم‌کشی(بخش چهارم)

در این مقاله قصد داریم بخشی از مرحله اول، یعنی سفت‌کاری را بررسی نماییم. 

گام اول سفت‌کاری شامل کارهای زیر است:

 الف- طراحی

ب- اندازه زدن

ج- برش چوب‌ها در ابعاد استاندارد و چسبانیدن آن‌ها

کلاف: کلاف یا دیواره عبارت است از چوب خشک بدون گره و ترک و آهنک[1] از نوع درختان افرا، راش و گردو.

روش تهیه کلاف

برای تهیه کلاف ابتدا چوب را به ارتفاع 5.5 سانتیمتر و عرض 22 میلیمتر برش می‌دهیم و به ارتفاع 5 سانتیمتر و قطر 17 میلیمتر صاف و بدون عیب درمی‌آوریم. دقت در برش زاویه‌ها بسیار مهم است و این عمل را باید با ماشین‌های حساسی انجام داد که زاویه‌ها بسیار جزم و جفت باشد. سپس این چهاردیواره یا کلاف را چسب می‌زنیم و با منگنه به هم متصل می‌کنیم.

گام دوم سفت‌کاری تهیه صفحه زیر است.

برای تهیه چوب صفحه زیر و رو باید بسیار دقت کرد که از نوع مرغوب باشند.

بهترین چوب برای سنتور گردو است، آن‌هم نه از هر گردویی. چوب صفحات باید از نوع چوب گردوی رگ‌راست و لطیف و سبک باشد که بدون عیب، یعنی عاری از گره، ترک، آهنک و کرم‌خوردگی باشد. (معمولا چوب گردوی خوانسار بسیار مناسب است.)

این بهترین چوب برای صفحات و به خصوص صفحه رویی است. 

پس از انتخاب چوب مناسب، آن را با اره فلکی به قطر دوازده میلیمتر برش می‌دهیم؛ سپس از هر چهار طرف کلاف، یک سانتیمتر بزرگتر گرفته برش می‌دهیم. بعد آن را نازک می‌کنیم.

پس از این مرحله صفحه را سمباده می‌زنیم که صاف شود.

کلاف را روی آن قرار می‌دهیم و دور و داخل آن را با مداد خط می‌کشیم.

این محلی است که کلاف به صفحه زیر چسبانیده می‌شود؛ سپس محل خط‌کشی را با چوب‌ساب خش می‌اندازیم  و با مغار یا وسیله دیگری آن را آج می‌زنیم که فرورفتگی‌هایی پیدا کند برای کلاف نیز به همین منوال عمل می‌کنیم.

در هر مرحله از کار باید همواره  ظرافت کار را در نظر داشت، سرشوم‌های اضافی را با پارچه‌ای نم‌دار از داخل دور کلاف پاک می‌کنیم، برای خشک شدن هر اتصالی 24 ساعت وقت لازم است؛ سپس گیره‌ها را باز می‌کنیم و مازاد صفحه را با اره و رنده می‌بریم و رنده می‌کنیم.

مدرج نمودن طرفین گوشی و سیم گیرها برای سنتور سل کوک

معمولا طول کلاف طرفین (دست راست و چپ سنتور) 38 سانتیمتر است.

حال، در امتداد طولی، 1.5 سانتیمتر از پایین و 3.1 سانتیمتر از بالای کلاف کناری جدا می‌کنیم و باقی‌مانده را به 18 قسمت مساوی تقسیم می‌کنیم؛ سپس از این نقاط توسط گونیا خط های عمودی رسم می‌نماییم که این خطوط نیز به هجده قسمت مساوی خط‌کشی می‌شوند. بعد، در امتداد عرضی، از طرفین کلاف سمت راست (طرف گوشی‌ها) هفت میلیمتر جدا می کنیم . فاصله باقی مانده را به چهار قسمت مساوی تقسیم می نماییم. آنگاه  خطوط طولی ان ها را رسم می کنیم.( چهار خط موازی).

در کلاف سمت چپ (طرف سیم گیرها)، در امتداد عرضی، از بالا نه میلی‌متر و از پایین پنج میلی‌متر جدا می‌کنیم (دو ملیمتر به صفحه زیر نزدیکتر، ولی اندازه فواصل چهار سیم گیر برابر فواصل گوشی هاست.)

این کلاف را هم مانند کلاف طرف گوشی‌ها خط‌کشی می‌کنیم.

درنتیجه، خطوط شطرنجی ایجاد می‌شود. نقاط تلاقی خطوط را با سمبه و چکش، به اصطلاح،«سمبه نشانم» می‌کنیم. این فرورفتگی‌ها محل سوراخ کردن کلاف‌های کناری جهت قرارگیری گوشی‌ها و سیم‌گیرها هستند.

ادامه دارد