مراحل ساخت سنتور

مراحل ساخت ساز سنتور به بیان سیروس ساغری

قسمت سوم

مراحل ساخت ساز سنتور با بیان سیروس ساغری

مرحله پل‌گذاری

اصولا سه مرحله در ساختن ساز سنتور بسیار مهم است:

  1. انتخاب چوب مناسب
  2. پل‌گذاری
  3. تراش صفحه رو که از همه مهم‌تر است.

پل به منظور فرو نرفتن صفحه و بازدهی صدا به کار می‌رود.

معمولا چهار عدد پل در سنتور به کار گرفته می‌شود.

انتخاب نوع چوب برای پل

چوبی که برای پل سنتور به کار گرفته می‌شود از نوع چوب روسی است که باید پنج رگ زرد باشد (این نوع چوب خیلی سست و نرم است، به استثنای رگه‌های آن).

قطر مقطع دایره پل یک سانتی متر و طول آن در ابتدا باید 2.5 میلیمتر از کلاف بلندتر باشد.

ابتدا چوب پل ها را به طول 22 سانتیمتر و به قطر 1 سانتیمتر کاملا به صورت دایره‌مانند مداد می‌تراشیم و سپس سطح مقطع آن را صاف و گونیا می کنیم و می‌بریم که کج نایستد.

بعد ان را از داخل سنتور کنار کلاف کوچک بالا می‌گیریم و روی پل با مداد 2.5 میلیمتر بلندتر از کلاف علامت می‌گذاریم و درنهایت، با دقت آن را با اره مویی می‌بریم. سپس ارتفاع پل دوم را به 0.1میلیمتر کمتر از اولی، ارتفاع پل سوم را 0.1میلیمتر کمتراز دومی، ارتفاع پل چهارم را نیز 0.1 میلیمتر کمتر از پل سوم در نظر می‌گیریم و آنها را می‌بریم.

محل دقیق پل‌گذاری در سنتور سل کوک:

یکی از مشکل‌ترین و حساس‌ترین مراحل ساختن سنتور، برای ایجاد صدایی ایده‌آل، تعیین محل دقیق اتصال پل به صورت زیر است که باید با کمال دقت و ظرافت انجام گیرد.

ابتدای ضلع کوچک بالای سنتور را که 37 سانتی‌متر است. به سه قسمت مساوی تقسیم می‌کنیم که عدد 12.3 سانتیمتر به دست می‌آید. همچنین ضلع بزرگ پایین سنتور را که 90 سانتیمتر است. به سه قسمت مساوی تقسیم می‌کنیم که عدد 30 سانتیمتر بدست می‌آید.

از سمت چپ، نقطه با طول یک سوم  طول کلاف بالا و پایین را با مداد علامت‌گذاری می‌نماییم. خط‌کشی را روی هر دو کلاف گذاشته روی کلاف‌ها را خط می‌کشیم. سپس گونیا را روی صفحه زیر و چسبیده به کلاف کوچک می‌گیریم و نقطه‌ای در کف سنتور می‌گذاریم. حال این دو نقطه را مطابق شکل 2 به یکدیگر وصل می‌کنیم. این خط دقیقا محل استقرار خرک های سیم های سفید سنتور است.

اکنون می‌خواهیم محل دقیق استقرار چهار پل سنتور را پیدا کنیم.

برای پیدا کردن محل پل اول بدین گونه عمل می کنیم که گونیای آهنی را به بغل کلاف کوچک (37 سانتیمتری) می گیریم و 9.5 سانتیمتر از بیرون کلاف به داخل سنتور جدا می کنیم و در این نقطه از گونیا (9.5 سانتیمتر) گونیای دیگری عمود بر گونیای اول قرار می دهیم و بر صفحه زیر سنتور نقطه می گذاریم. این نقطه مرکز پل شماره 1 است.

برای پیدا کردن محل پل شماره 2، گونیا را به همان شیوه به بغل کلاف بزرگ سنتور می گیریم و 9.5 سانتیمتر به داخل سنتور جدا می کنیم و بر صفحه زیر علامت می گذاریم. صحت عمل شما وقتی معلوم میشود که فاصله بین مرکز دو پل روی خط یک سوم، عدد 8.5سانتیمتر در آید. این دو نقطه محل شماره 1و 2 هستند. دقیقا پل شماره 1 بین چهارسیم سفید «سل» و چهار سیم سفید «لا» بین خرک سوم و چهارم قرار می گیرد. باید بسیار دقت کرد.

برای پیدا کردن محل دقیق استقرار دو پل برای سیم های زرد به طریق زیر عمل می کنیم:

عملکرداول: گونیای آهنی را مطابق شکل 4 به بغل کلاف کوچک (37سانتیمتر) قرار می دهیم و 9.5 سانتیمتر به طور عمود جدا می کنیم و با گونیای دیگری بغل عدد 9.5 سانتیمتر گونیای اول بر صفحه زیر علامت می گذاریم.(نقطه A (

عملکرد دوم: گونیا را به طرف چپ می بریم و همین عمل را باردیگر تکرار می کنیم و نقطه ای مطابق عدد 9.5 سانتیمتر بر روی صفحه زیر می گذاریم( نقطه B (

عملکرد سوم: گونیا را بر می داریم و به کلاف بزرگ می گیریم و مانند بالا 9.5 سانتیمتر جدا می کنیم و علامت می گذاریم(نقطه C (

عملکرد چهارم: گونیا را به طرف چپ می بریم و همین عمل را بار دیگر تکرار می کنیم و نقطعه ای مطابق عدد 9.5 سانتیمتر بر روی صفحه زیر می گذاریم. (نقطه D (

عملکرد پنجم: مطابق شکل5 در کف سنتور نقطه A را به نقطه B و نقطه C را به نقطه D وصل می‌کنیم و خط می‌کشیم.

عملکرد ششم: اولین شماره خط‌‌ کش مدرج را بغل کلاف راست، روی خط ab می‌گیریم و نسبت به بغل کلاف 15 سانتیمتر به چپ می‌رویم.

عملکرد هفتم: اولین شماره خط کش مدرج را بغل کلاف راست ]و[ روی خط cd می گیریم و نسبت به بغل کلاف 18.5 سانتیمتر به چپ می رویم و بر صفحه زیر نقطه می گذاریم . دو نقطه به دست آمده E و F محل پل های شماره 3 و 4 هستند. عمل شما وقتی دقیق است که فاصله بین نقاط E و F 9.5 سانتیمتر باشد.

     اکنون پل شماره 3 دقیقا بین چهار سیم «دو» زرد و چهار سیم «ر» زرد ]بین خرک ششم و هفتم [ واقع می‌شودو پل شماره 3 دقیقا بین چهار سیم «سل» زرد و چهار سیم «لا»ی زرد ]بین خرک سوم و چهارم[ واقع می‌شود.

   هنگام نصب و چسباندن پل‌های شماره 1و 2(طرف سیم های سفید) دقت کنید که 3 میلیمتر از قطر دایره پل روی خط یک سوم واقع شوند، ولی پل ها را فعلا نچسبانید.

     حال به کلاف باز می گردیم تا آن را برای چسباندن صفحه رو آماده کنیم: باید چهار لبه داخلی کلاف را با چوب ساب تخت به اندازه سه میلیمتر بردارید و لبه چهار کلاف را نیم گرد کنید. این محل برای زنگ سنتور بسیار اهمیت دارد، زیرا ]به این ترتیب[ رابطه صفحه با کلاف تدریجا قطع می شود.

     محل عبور خط یک سوم را از ضلع کوچک بالا و همچنین از ضلع بزرگ پایین، با پشت چوب ساب به طور نیم گرد خالی کنید. همچنین از گوشه راست کلاف بالا پنج سانتیتر، و از گوشه راست کلاف پایین چهارده سانتیمتر جدا کنید و با پشتچوب ساب به طور نیم گرد خالی کنید.

بهترین نوع چوب برای صفحه رو چوب تهیه شده به روش چهار شکاف است. بدین منظور، باید مقطع درخت را از وسط به صورت افقی و عمودی برش داد تا به چهار قسمت درآید. از آنجا که عرض صفحه سنتور باید حداقل سی سانتیمتر باشد چنین چوبی نسبتا کمیاب است ولی اعتقاد به ارایه کار خوب و داشتن عشق به ساخت ساز مشکل را حل می کند و به قول معروف جوینده یابنده است. این نوع چوب برای صفحه سنتور (و به خصوص برای صفحه رو) بهترین است.

بهترین چوب برای صفحه سنتور گردو و آزاد است.پس از آن ها راش و افرا که از انواع چوب جنگلی می باشند . ضخامت چوب برای صفحه روی سنتور در چوب های مختلف فرق می کند؛ مثلا اگر (چوب) از نوع گردو باشند، باید قطر صفحه را 7 میلیمتر (در نظر) بگیریم و اگر از نوع افرا باشد،  باید 7.5 میلیمتر در نظر بگیریم. به طور کلی، اگر چوب محکم و سفت باشد، باید ضخامتش را کمتر در نظر بگیریم و اگر سست و سبک باشد، باید ضخامتش را بیشتر درنظر بگیریم.

چوب گردو بهترین چوب برای صفحه ها و به خصوص صفحه رو است و باید خصوصیات زیر را داشته باشد:

     اول اینکه خشک و مانده و متعلق به حداقل چهارده سال پس از بریدن درخت باشد. چوب هرچه بیشتر مانده باشد و متعلق به ده یا بیست سال پیش باشد بهتر است، زیرا به مرور زمان شیره سلول ها ]ی آن[ خشک شده و از بین رفته است.

     دوم اینکه چوب باید شیره زدایی شده باشد. بدین منظور،چوب خشک را از پهنا به قطر دوازده میلیمتر میبریم و به اصطلاح «لای» می کنیم. سپس داخل پاتیل بزرگی قرارداده رو و لا به لای آن پهن ( فضولات حیوانی) می ریزیم، چرا که لین عمل باعث شیره زدایی می گردد؛ یعنی گرمای طبیعی ایجاد می کند و شیره های اضافی به مرور زمان لز ان خارج می شوند و چوب، به اصطلاح، «پوک و مرده» می شود و چون پهن مقدار زیادی اورده ] بدین ترتیب[ چربی چوب هم از بین می رود.

     بهتر است چوب صفحات را با مقداری پهن و آب در پاتیل مخصوصی به مدت پنج ساعت بجوشانیم. در یان حالت هر ده دقیقه یک بار باید چوب را برگردانیم، زیرا زود می پیچد. برای رفع پیچیدگی، تا یک ساعت باید آن را چندین بار برگردانیم. پس از یک ساعت، دیگر این چوب داخل پاتیل می پیچد. برای رفع پیچیدگی، تا یک ساعت باید ان را چندین بار برگردانیم. پس از یک ساعت، دیگر این چوب داخل پاتیل نمی پیچد. محسنات این عمل به قرار زیر است:

  1. شیره این چوب خوب گرفته می شود.
  2. این چوب دیگر در هیچ شرایطی نمی پیچد و خودش را به اصطلاح نمی کشد. رطوبت، نور مستقیم خورشید، گرمای زیاد از حد، سرمای توام با باررندگی هیچ گونه تغییری در شکل ظاهری آن پدید نمی آورد.
  3. چربی آن از بین می رود.
  4. اگر ترک کوچکی هم ] در چوب بوده [ باشد، باز و بزرگ می‌شود( که در این صورت از این چوب استفاده نمی کنیم)
  5. روی این چوب خوب می شود کار کرد، چون از حد معمول لطیف تر شده است.

     پس از جوشانیدن، آن را تنگ می گذاریم ( یعنی در محل مسطح می خوابانیم و روی آن اجسام سنگینی می گذاریم). معمولا این چوب تا وقتی که خوب خشک و بی جان شود از طول و عرض حدود 1.5 سانتیمتر بزرگتر می شود. پس از خشک شدن روی ان کار می کنیم و چون این اب و پهن مصنوعی است خیلی زود خشک می شود (معمولا چهار شبانه روز)، البته در صورتی که قطر این صفحه دوازده میلیمتر باشد.

     اکنون که انتخاب نوع چوب برای صفحه سنتور را شناختیم می خواهیم روی آن کار کنیم. اکنون صفحه را برگردانید. این صفحه آماده سوار کردن (چسباندن) است.