مدرسین همراز: مینو قاسم‌پور

# سختي كشيدم ولي مبارزه كردم

# هميشه براي شنيدن صداي قانون پشت درب كلاس بودم

# دوست داشتم فرزندانم هم به سمت موسيقي بروند

ویدا امین‌پور- يك بانوي خرداد ماهي كه همسر، مادر و مادرشوهري عزيز است براي اهل خانه ، نواي ساز قانون چنان او را عاشق خود مي كند كه در مسيري سخت از هيچ تلاش و كوششي فرو نگذارد تا خط بطلاني بكشد به قانوني كه براي زن محدوديت بخواهد.

# آیا این جعبه جادویی موزیکال (قانون) سازی است که از فارابی به ما رسیده و ریشه ایرانی دارد؟

بله، این ساز ایرانی بوده و توسط فارابی ساخته شده است. به‌خاطر اینکه خیلی ساز خوش‌صدایی بوده، زمانی‌که مغول‌ها به ایران حمله می‌کنند، ساز قانون و بربط موردتوجه آن‌ها قرار می‌گیرد و با خودشان می‌برند؛ درحال‌حاضر هم به‌عنوان سازی مصری شناخته می‌شود که درواقع این‌طور نیست.

# این ساز جزء سازهای زخمه‌ایمضرابی است، نحوه نواختن این ساز چطور است؟

قانون با حلقه و شاخ اجرا می‌شود. متاسفانه یکی از بزرگ‌ترین مشکلات این است که خیلی از مردم این ساز را نمی‌شناسند. زمانی اصلا این ساز اجازه اجرا نداشت و خود من بعد از 15 سال اجازه اجرا پیدا کردم. برخی نوازنده‌های ترکیه‌ای به‌تازگی با ناخن هم ساز قانون را می‌نوازند ولی اصول و روش صحیحش با حلقه و شاخ است.

# استفاده از این ساز در دوره‌ای از ایران بسیار کم‌رنگ شده و به همان نسبت در ترکیه رواج بیشتری پیدا کرده است، این تفاوت و اختلاف سلیقه از چه چیز ناشی می‌شود؟ شما به‌عنوان یک نوازنده ساز قانون علت را در چه می‌دانید؟

متاسفانه باید بگویم اصلا مردم این ساز را نمی‌شناسند. خود من 35 سال است که این ساز را می‌زنم ولی کسی نمی‌شناسد. این ساز خیلی قدرت دارد و می‌توان از آن خیلی استفاده کرد. در اجراهای متعددی که در کشورهای مختلف داشتم مثل ترکیه، ازبکستان و مراکش، نوازندگی ساز قانون برایشان خیلی جالب بود و نحوه نواختن و قطعه‌ها بسیار موردتوجه‌شان واقع شد.

# از ساز قانون به‌عنوان یک ساز عربی هم یاد می‌شود و در اکثر فیلم‌ها برای نشان‌دادن فرهنگ عرب از موسیقی متن با استفاده از ساز قانون بهره می‌گیرند. آیا این به‌خاطر اشتباهات و تصور اشتباه‌ِ نواختن به سبک عربی است؟

یک کار جالبی که من انجام دادم نشان‌دادن قدرت این ساز است. در سنتور برای تغییر دستگاه باید از دو ساز استفاده شود ولی در قانون با استفاده از کلیدهای ساز که قدرت تغییر و مانور بیشتری دارد، شما می‌توانید دستگاه‌های مختلف را داشته باشید که با همین ساز من قطعات معروف یا کارهای آذری و مولانا و… را اجرا کردم، نه فقط عربی.

# از نظر شما ساختمان ساز قانون فعلی که در ایران نواخته می‌شود، تکمیل است؟

خود من نزدیک به 30 سال است که ساز آقای باروغی را توصیه می‌کنم چون از لحاظ پرده‌بندی و ساختمان بسیار اصولی و درست ساخته می‌شود و با عشقی که ایشان به این ساز دارند، سازهای بسیار خوبی می‌سازند؛ سازهایی خوش‌ساخت و خوش‌صدا که صداگذاری، اجرا و پرده‌بندی آن‌ها بی‌نظیر است. البته کمی مدت ساختش طولانی ولی ارزشمند است.

# آیا قانون ساز گرانی است؟

در یک دوره‌ای گران نبود، زمانی برای شروع آموزش هنرجوها سازهای مصری یا سوری که قیمتی حدود ششصدهزار تومان داشتند، بود که متاسفانه با جنگ و به علت تبعات جنگ، یا نبود یا گران شد.

درحال‌حاضر سازنده‌های قانون آن را حدود یک‌میلیون‌وهفتصدهزار تومان می‌سازند. در آموزشگاه همراز هم که بنده تدریس می‌کنم، سازها بین یک‌میلیون‌وهفتصد تا دومیلیون تومان هستند که ساخت آقای منطقی است ولی در نهایت و بعد از حرفه‌ای‌شدن هنرجو، همان ساز آقای باروغی را تایید می‌کنم.

# پرده‌بندی در ساز قانون به چه معنا است؟

کلیدگذاری با برنج هرکدام ربع‌پرده است. اینکه من در مورد سازهای آقای باروغی گفتم منظورم این بوده که به قدری این پرده‌بندی صحیح اجرا شده است که وقتی شما می‌خواهید در قطعه‌ای از بمل به دیز بروید، دقیقا به همان صورت اجرا خواهد شد.

# از شروع فعالیت هنری خودتان بگویید.

من از سوم ابتدایی به هنرستان موسیقی ملی رفتم و در ابتدا ساز سنتور را شروع کردم. اساتیدم آقای پورتراب، آقای عطرایی، آقای شفیعیان و آقای پایور بودند. ادامه دادم ولی همیشه به‌دنبال ساز قانون بودم. در آموزشگاه همیشه پشت درب اتاق خانم سیمین که قانون تدریس می‌کردند، بودم و بالاخره از کلاس اول راهنمایی قانون را هم‌زمان با سنتور شروع کردم و تا زمان فوت خانم سیمین هم در محضرشان بودم.

# گروه‌های موسیقی که با آن‌ها همکاری دارید؟

گروه موسیقی «پریشاد» با خانم پریچهر خلوتی که 17-18 سال است با ایشان همکاری می‌کنم و خیلی هم دوستشان دارم. خیلی برایم محترم و عزیز هستند و همه کارهایی که برای بانوان انجام می‌دهند، اجراهای خوب و موفقی است.

با اکثر گروه‌های بانوان هم همکاری می‌کنم؛ مثل «نوشه» خانم نیوشا بریمانی، «آوای مهربانی» خانم سهیلا پورگرامی– خانم روستا و از گروه‌های پاپ هم با آقای یراحی همکاری می‌کنم. اجراها و کنسرت‌های متعددی هم در شهرهای مختلف ایران و کشورهای دیگر داشتم.

# بین تدریس و نوازندگی ساز قانون کدام را بیشتر دوست دارید؟

این سوال شما من را به فکر انداخت. من 34 سال است که این ساز را تدریس می‌کنم و عاشق تدریس این ساز هستم. واقعا نه به‌خاطر مسائل مالی، فقط به‌خاطر عشق به این ساز است. دوست دارم همه این ساز را بشناسند و از آن استفاده کنند. با شاگرد کارکردن را خیلی دوست دارم و از طرفی نوازندگی و حضور در صحنه را نیز به‌خاطر انرژی خوبی که به مردم می‌دهم و از آن‌ها می‌گیرم، خیلی دوست دارم. اگر راستش را بخواهید، شاید کمی به‌خاطر اینکه سنم بالاتر رفته، تدریس برایم آرام تر و مناسب‌تر است.

# شاگردها برای آموزش باید زمینه موسیقی داشته باشند؟

خیر اصلا.

# ملاکتان چیست؟

باید ببینمشان. من حتی الان هنرجوی خانمی دارم که 68 سالشان است و خیلی هم خوب هستند، الان چهارمضراب می‌زنند.

# پسرتان آقای میلاد فرهودی هم ظاهرا خواننده هستند و آهنگی منتشر کردند، از فعالیت هنری ایشان بگوبید. نقش و تاثیر شما به‌عنوان یک مادر هنرمند در زندگی ایشان چطور بوده است؟

همسرم آقای فرهودی، استودیو پاپ را دارند و به کار صدابرداری مشغول هستند. پسرم هم کنار ایشان فعالیت می‌کنند. من خیلی علاقه داشتم که بچه‌هایم راه موسیقی را انتخاب کنند، پسرم گیتار را انتخاب کردند و چند آهنگ هم خواندند ولی خوب این‌طور نبوده که کنسرت داشته باشند چون بیشتر به کار صدابرداری مشغول هستند. دخترم نه، ایشان نقاشی را انتخاب کرد. البته چون از بچگی در یک محیط هنری و همیشه همراه با موسیقی رشدکردند، هر دو، دستگاه‌های موسیقی را می‌شناسند و علاقه دارند.

# آیا دست‌پختتان هم به خوبی نوازندگیتان است؟

این را باید از آقای فرهودی بپرسید.

# غذایی می‌پزید که در خانواده معروف باشد؟

مادرم ترک تبریز هستند و فکر می‌کنم همین در سلیقه و آشپزی، امتیازی باشد.

# به‌جز نوازندگی چه فعالیت‌های دیگری دارید؟ ورزش یا کار هنری دیگری؟

به قدری وقتم فشرده است که متاسفانه به کار دیگری نمی‌رسم و بیشتر وقتم به تمرین، اجرا و تدریس می‌گذرد، ولی پیاده‌روی می‌کنم یا به باشگاه ورزشی می‌روم.

# به‌عنوان بانویی که علاوه‌بر دغدغه‌های خانه‌وخانواده، هنر و نوازندگی را هم دارید، چه توصیه‌ای به بانوان کشورمان دارید؟

در اکثر مصاحبه‌هایی که داشتم گفتم که خانم‌ها هر گرفتاری‌ای که داشته باشند، نباید فعالیت و هنر اصلی خودشان را فراموش کنند. همه می‌دانیم که یک زن ایرانی چقدر دغدغه و گرفتاری دارد، این نباید باعث شود که کارش را کنار بگذارد. باید بجنگد و مبارزه کند. می‌دانید که از لحاظ موسیقی چقدر تحت فشار هستیم، من خودم بارها  در شرایط سخت قرار گرفتم ولی مانع نشد که کارم را رها کنم و مبارزه کردم.

# آیا با همسرتان ازدواج عاشقانه داشتید؟

می‌شود گفت عاشقانه بود. سال 1360 برای ضبط آلبومی به استودیو آقای فرهودی رفتیم، کارش یک ماه طول کشید و باهم آشنا شدیم و خیلی زود هم ازدواج کردیم.

# سخن پایانی

از شما و همکارانتان تشکر می‌کنم، امیدوارم این مصاحبه‌ها به شناخته‌شدن بیشتر ساز قانون کمک کند. از خانم‌ها هم می‌خواهم که تلاش کنند تا بتوانند در کنار وظیفه و مسئولیت خطیر مادربودن و یک زن ایرانی‌بودن، به فعالیت و کار دلخواهشان نیز بپردارند و جایگاه والا و ارزشمند خودشان را در جامعه بیابند و موفق باشند.