سازشناسی ایرانی (بلوچستان)

هارمونیا ساز متداول بلوچی

ساز هارمونیا

تاریخچه

هارمونیا که به آن هارمونی نیز گفته می‌شود، نوعی ارگ دستی است که در قرن نوزدهم میلادی توسط کشیش‌ها و مبلغین مسیحی اروپایی در هند متداول شده است و از طریق ایالت بلوچستان پاکستان به بلوچستان ایران راه یافته است.

با وجود اینکه از رواج هارمونیا در بلوچستان ایران بیش از پنجاه سال نمی‌گذرد، اما این ساز توانسته است به ویژه در شهرها و در قالب گروه‌های اجراکننده موسیقی بلوچی در عروسی‌ها جایگاه ویژه‌ای برای خود ایجاد کند.

ساختار

این ساز متشکل از یک جعبه، ردیفی از کلاویه‌ها، یک فانوس برای تأمین هوا، تعدادی زبانه و مکانیسم‌هایی برای ورود هوای مخزن به داخل زبانه‌هاست.

نحوه نواختن

با گرفتن هر کلاویه یک یا چند زبانه فعال می‌شوند و به ارتعاش درمی‌آیند. یکی از دست‌های نوازنده فانوس را باز و بسته می‌کند و دست دیگر وظیفۀ گرفتن کلاویه‌ها را عهده‌دار است.

انواع

نمونه‌های مختلفی از این ساز در هند ساخته می‌شوند که هر کدام از نظر امکانات صوتی با بقیه تفاوت دارند.

حدود اجرایی

حدود اجرایی متعارف در هارمونی‌هایی که غالبا در بلوچستان ایران نواخته می‌شوند در حدود سه اکتاو است.

صداهای هارمونی تقریبا براساس فواصل گام کروماتیک تعدیل شدۀ غربی است.

هارمونیا

این ساز در بلوچستان ایران گاه در گروه‌های اجرا کنندۀ ترانه‌های سَوت (ترانه‌های شاد بلوچی)، به ویژه در شهرها نواخته می‌شود و در پاکستان یکی از سازهای اصلی و تثبیت شده در موسیقی قوالی این کشور است.

برگرفته از کتاب سازشناسی ایرانی