سازهای مربوط به موسیقی نواحی ایران: سوتک

سوتک

ساختار سوتک از دو قسمت تولید صدا و بدنه تشکیل شده است.

قسمت تولید صدا در همۀ سوتک‌ها تقریبا مشابه و مانند دهانیِ نی لبک است که هوا از طریق یک شکاف باریک به یک لبۀ تیز برخورد می‌کند و صدا ایجاد می‌شود.

بدنۀ سوتک‌ها یا توخالی هستند که محفظۀ سوتک را تشکیل می‌دهند و گاهی رویشان چند سوراخ برای تغییر صدا ایجاد می‌شود؛

یا دارای بدنه‌های تو پُری هستند که بیشتر نقش یک مجسمه یا نماد را دارند و در تولید صدای سوتک نقشی ندارند.

این نوع بدنه‌ها به‌طورطبیعی فاقد سوراخ صوتی هستند.

همۀ سوتک‌ها نمادی از یک حیوان، انسان یا اشیای دیگر هستند.

همین نکته است که این ساز را به فرهنگ‌های کهن پیوند می‌دهد.

در بعضی نواحی ایران سوتک را با نام قُلقُلک می‌شناسند. در محفظۀ سوتک‌ها آب می‌ریزند و هنگام نواختن آن‌ها علاوه بر صدای سوتک، صدای قل قل آب نیز شنیده می‌شود.

از آنجائیکه سوتک‌ها سازهایی غیرحرفه‌ای هستند تکنیک‌های اجرایی بسیار ساده‌ای دارند و به صدا درآوردن‌شان مانند نی لبک‌ها آسان است.

نواختن سوتک‌هایی که محفظۀ صوتی و سوراخ‌های صوتی دارند از سوتک‌های ساده مشکل‌تر است.

سوتک‌ها را که سازهایی غیرحرفه‌ای‌اند، معمولا از جنس سفال می‌سازند.

شکل سوتک‌ها غالبا نمادین است و امکانات صوتی محدودی دارند.

دهانی سوتک‌ها مانند دهانیِ سازهای گروه نی لبک‌هاست.

سوتک‌ها در بیشتر فرهنگ‌های جهان وجود دارند.

البته امروزه در برخی نواحی ایران این ساز متداول نیست اما در ادوار گذشته این ساز در اغلب نواحی ایران متداول بوده است.

مأخذ: برگرفته از کتاب سازشناسی ایرانی