دوره تیموری اوج تصنیف

دوره تیموری، اوج تحول تصنیف

دوره تیموری اوج تحول تصنیف‌سازی در ایران بود و پس از آن، این قالب با فاصله گرفتن از فرم‌های مشخص دوره تیموری در زمان‌هایی دچار زوال شد.
تصنیف‌سازی در دوره تیموری با فرم‌های مشخص و تکنیک‌های مختلف توسط هنرمندانی چون «عبدالقادر مراغه‌ای»، بیش از هر دوره‌ای در اوج خود بود؛ اما در طی زمان و در دوره صفوی، تمایل شاهان این حکومت به موسیقی سنگین کم می‌شود و به موسیقی سبک گرایش می‌یابند.
با نزدیک شدن به اواخر صفویه، مطرب‌پروری و حمایت و گسترش دسته‌های مطربی، حتی از سوی شاهان صفوی، افزایش می‌یابد و آن‌گونه که از نوشته‌های سفرنامه‌نویسانی چون «شاردن» برمی‌آید، اواخر دوره صفویه، دوران تمول رقاصه‌ها بوده و تعداد موسیقی‌دان‌های جدی بسیار کم شده بود.
با عقب‌نشینی و انزوای تصنیف‌سازان و با گذار از دوره افشاریه و زندیه، تصنیف در زمان قاجار به مرحله‌ای رسید که دیگر فرم مشخصی وجود نداشت. در اواخر دوره قاجار مطرب‌ها گرچه از بین نرفتند؛ اما به حاشیه رانده شده و دربار، مرکزی برای موسیقی‌دانان بزرگی ازجمله خانواده فراهانی و دیگرانی شد که نام آن‌ها با ردیف موسیقی دستگاهی عجین شده است.
در اواخر قاجار، با تغییر وضعیت اجتماعی، تصنیف‌سازانی چون «عارف قزوینی» و «علی‌اکبر شیدا» آن را وارد جریان تازه‌ای کردند و تصنیف با قاعده‌مند شدن، اعتباری تازه گرفت و نگاه آن معطوف به شعر و موسیقی شد. در این دوره، تصنیف‌سازان اقدام به عقلایی و مفهومی کردن تصنیف کردند؛ به گونه‌ای که «عارف» حشویات را کاهش و «امیرجاهد» آن‌ها را کاملا حذف کرد.
وی خاطرنشان کرد: در دوره گسترش رسانه‌ها و رشد طبقه متوسط، موسیقی به‌عنوان یک کالا وارد خانه‌های این طبقه اجتماعی شده و ما شاهد ظهور موسیقی مردم‌پسندی هستیم که موجب می‌شود تصنیف عقلایی شده وارد موسیقی مردم‌پسند و رادیویی شود.
از یک دوره به بعد، تصنیف به ترانه تبدیل می‌شود و شیوه ترانه‌سازی هم با ورود عناصر غربی با اِلمان‌های موسیقی غربی آمیخته می‌گردد؛ اما همچنان وفادار به سیستم دستگاهی باقی می‌ماند.
بعد از ایجاد مرکز حفظ و اشاعه موسیقی، اساتیدی تربیت شدند که بازگشتی به گذشته داشتند و بازگشت از ترانه به تصنیف، یکی از موضوعات آن‌ها بوده است.
امروزه تصنیف، طراوت و شادابی خود را به‌خاطر عدم تناسب شعر با تصنیف از دست داده است و این نوع موسیقی که در دوره‌ای، قوی‌ترین نوع موسیقی‌گری بود، به نوع ساده‌ای تبدیل شد که بعضی از ویژگی‌های مثبت خود را نسبت به دوره‌های گذشته از دست داده است.