تأسیس انجمن اخوت

باب برپایی نخستین اجراهای عمومی موسیقی را باز کرد

انجمن اخوت قبل از صدور فرمان مشروطه، به دست صفاعلی ظهیرالدوله از رجال دوره قاجار فعالیت خود را شروع کرد.

ظهیرالدوله پس از آشنایی با صفی‌علی شاه در پانزدهم شعبان سال «۱۳۱۷ ه. ق» ظهیرالدوله این گروه را با حضور یکصد و ده نفر از اعضا به صورت رسمی تشکیل داد.

تأسیس انجمن اخوت باعث راه‌اندازی اجراهای عمومی موسیقی شد.

انجمن اخوت

گاهی اوقات این جلسات و اجراها در مرکز انجمن اخوت که درحال‌حاضر نیز در خیابان فردوسی است، برپا می‌شد و گاهی نیز در باغ‌های بهجت‌آباد و عشرت‌آباد تشکیل گردید.

مهمترین روزی که در این انجمن بسیار موردتوجه بود، سیزدهم ماه رجب یعنی روز تولد حضرت علی علیه السلام بود.

این جشن بیست و چهار ساعت طول می‌کشید و آقائی و نوکری در آن مطرح نبود و برابری و برادری حقیقی در آن موج می‌زد.

هر کسی هر کمکی که می‌توانست انجام می‌داد، افراد خودشان به آشپزخانه می‌رفتند و غذای خود را می‌گرفتند و می‌خوردند.

روح‌الله خالقی در کتاب سرگذشت موسیقی ایرانی در وصف انجمن اخوت می‌نویسد:

«اکثر مردم و خصوصا موسیقی‌شناسان آن عصر در این جلسات حضور می‌یافتند و گویی سری بود که هنرمندان را به این خانه اهل دل می‌کشانید و درنتیجه کنسرت‌هایی در این جشن اجرا می‌شد.

گاهی هم به غیر از روز جشن مولای متقیان به منظور کمک به امور خیر کنسرت‌هایی ترتیب می‌دادند؛ مانند کنسرتی که برای ترمیم خرابی‌های حریق بازار در سال ۱۲۸۸ در خانه ظهیر‌الدوله تشکیل شد.

رییس ارکستر، غلام‌حسین خان درویش بود و بهترین نوازندگان و خوانندگان زمانه در این کنسرت‌ها شرکت می‌کردند.

گویند گاهی هیات ارکستر به بیست نفر هم می‌رسید.

انجمن اخوت

ازجمله نوازندگان تار که در این جلسات شرکت می‌کردند اشخاص زیر را نام می‌برند:

دکتر مهدی منتظم‌الحکما و حسین هنگ‌آفرین نوازندگان سه‌تار؛

مشیر همایون و غلامرضا سالارمعزز و یوسف فروتن نوازندگان پیانو؛

ارفع الملک و یوسف‌خان صفایی و یحیی‌خان قوام‌الدوله‌یی و فخام‌الدوله و علینقی وزیری و اسمعیل قهرمانی و شکر‌الله معروف به شکری و حاج غلامرضا معروف به گاوی که همه تار می‌نواختند.

رضا قلیخان نوازنده ضرب و آوازه‌خوان نایب اسدالله که او را نایب می‌گفتند و شاهیدی نوازنده نی، ناصر سیف و میرزا حسین ساعت‌ساز و سیدحسین طاهر‌زاده که آواز می‌خواندند.

نغماتی که در ارکستر نواخته می‌شد عبارت بود از پیش‌درآمد‌ها و رنگ‌های درویش‌خان و تصنیف‌های شیدا”.

رئیس ارکستر نیز که غلامحسین خان درویش بود، در کنسرت‌های انجمن اخوت برای شروع اجرای اعضای ارکستر  ابتکار جالبی به خرج داد و پیش‌درآمد را ابداع کرد.