نام، ساختمان و تکنیک های اجرایی سنتور هندی نشان می دهد که خاستگاه آن در خاورمیانه است. بعضی از محققان هندی سنتور را همان شاتاتنتری وینا یا عود صد سیم می نامند و معتقدند که خاستگاه سیمبالوم، یانگ کین، سنتوری (سنتور یونان)، کانتله (سنتور فنلاند) و هاک بِرت همان شاتاتنتری وینا است.

آشنایی با سنتور هندی

تاریخچۀ سنتور هندی

گفته می شود سنتور هندی یک ساز بومی کشمیر است که امروزه در سراسر هند در اندازه های مختلف نواخته می شود.

بعضی ممکنست کمتر از 24 سیم داشته باشند و بعضی حتی بیش از صد سیم، ولی غالبا حدود هشتاد سیم دارند. سنتور را قدیمی ترین ساز زهی هند می دانندو در زبان سانسکریت به آن شاتاتنتری وینا یا صدسیمه اطلاق می شود.

 

این ساز در گذشته در فرمی از موسیقی معروف به موسیقی صوفیانه مورد استفاده قرار می گرفت. اهل تصوف از این ساز بعنوان ساز همراهی کنندۀ سرودهای روحانی استفاده می کردند.

ساختمان سنتور هندی

سیر تکاملی سنتور در هند

گفته می شود اولین کسی که قابلیت های اجرایی و استعدادهای نهانی این ساز را بعنوان ساز موسیقی کلاسیک هند کشف کرد شخصی به نام پاندیت اومادات شارما بود. پاندیت طنین و دوام نت ها را تقویت کرد، گسترۀ صوتی ساز را افزایش داد و پایه گذار تغییرات ساختاری در ساختمان سنتور و نوازندگی آن در هند گردید.

 

پس از پاندیت فرزندش، شیوکومار شارما، برای تکمیل اهداف و آرزوهای پدرش این ساز را وارد عرصۀ موسیقی کلاسیک کرد. او برای رسیدن به این اهداف ابداعاتی در زمینۀ تکنیک و فرم در سنتور انجام داد.

 

سازی که شیوکومار شروع به نواختن کرد 25 خرک (هر خرک چهار سیم) داشت. او خرک ها را به 29 عدد رساند و سه سیم روی هر خرک قرار داد (یعنی سازی با 87 سیم).

 

با توجه به این تغییر، وقت کمتری برای کوک کردن ساز صرف می شد و صدای شفاف تری نیز از ساز خارج می شد. در واقع، اولین ارائۀ سنتور در عرصۀ موسیقی کلاسیک هند توسط شیوکومار شارما و در سال 1955 میلادی در شهر بمبئی انجام شد.

ساختار سنتور هندی

ساختمان سنتور هندی و شیوۀ نوازندگی آن

سنتور هندی به طور کلی از چوب ساخته می شود. بدنه و چهارچوب آن معمولا از گردو و افرا ساخته می شود. گاهی هم صفحۀ پائینی را از تخته سه لا می سازند.

روی صفحۀ بالایی خرک های چوبی قرار می گیرد. سیم ها در قسمت چپ ساز گره می خورند و در قسمت راست، گوشی های مخصوص کوک از جنس فولاد قرار دارند. جنس سیم های سنتور از فولاد آلمانی و انگلیسی است.

سنتور هندی

مضراب سنتور هندی

مضراب سنتور، که در هند به آن لاکام می گویند از جنس گردو و بسیار سبک است. بنابراین، صدای نرمی از ساز خارج می کند. مضراب سنتور هندی مانند مضراب سنتور ایرانی حلقه دار است و نوازنده آنرا بین انگشتان اشاره و میانی قرار میدهد و می نوازد.

 

سبک کوک کردن سنتور در هند بسیار متنوع است و نوازندگان مختلف سبکهای متفاوتی برای کوک کردن ساز دارند. سنتور هندی می تواند 29، 31 یا 33 خرک داشته باشد.

هر خرک دارای سه سیم است و هر سه سیم برای یک صدای خاص یکسان کوک می شوند و تغییرات ربع پرده ای یا نیم پرده ای در کوک هر خرک رخ نمی دهد.

با توجه به سبک نوازندگی، مضرابها نسبت به خرک ها نزدیک یا دور فرود می آیند. برای ایجاد اصوات متنوع در ساز، گاهی نوازنده با یک مضراب ملودی را اجرا می کند و با دست دیگر طنین ساز را می گیرد. یا  برای اجرای ویبراتو بعد از به ارتعاش درآوردن یک نت با دست چپ سیم موردنظر را فشار میدهد.

انواع سنتور در هند

در هند دو نوع سنتور رایج است. یک نوع که روی پا می گذارند و می نوازند که معمولا کوچک تر است و نوع دیگر که روی زمین قرار می دهند و می نوازند.

نوازندگان سنتور هندی

نوازندگان مشهور سنتور در هند

از بهترین نوازندگان سنتور در هند می توان از ساتیش ویاس، شیوکومار شارما، سندیپ چاترجک، ویسو سواران و  تران بهاتا چاریا نام برد.