جلال‌الدین تاج اصفهانی
از مفاخر مکتب آواز اصفهان

جلال الدین تاج اصفهانی

جلال‌الدین تاج اصفهانی، در سال ۱۲۸۲ در اصفهان ‏ متولد شد.
پدرش شیخ اسماعیل معروف به تاج‌الواعظین بود که تا حدودی با دستگاه‌های‏ موسیقی سنتی ایرانی‏ آشنایی داشت.
در سن نه سالگی جلال‌الدین صدای اکثر مداح‌ها و اهل منبر و حتی تعزیه‌خوان‌ها را تقلید می‌کرد و مانند آنها آواز می‌خواند.
پدرش صدای او را می‌شنود و تصمیم می‌گیرد آوازهای اصیل ایرانی را به او یاد دهد.
بعد از این دوره برای آموزش بیشتر نزد سیدعبدالرحیم اصفهانی می‌رود و در آن‌جا با همشاگردی‌اش “ادیب خوانساری” آشنا می‌شود و بعد از سه سال به محضر استاد نی، “نایب اسدالله” راه می‌یابد و فنون خواندن با ساز و ردیف را فرا می‌گیرد.
وی بعدها از محضر اساتیدی چون میرزاحسین ساعت‌ساز، میرزاحسین عندلیب و حبیب شاطرحاجی نیز استفاده می‌کند.
وی به اشعار سعدی علاقه زیادی داشت و به هنگام اجرای آواز به تناسب زمان و محیط از آن اشعار استفاده می‌کرد.
دکلاماسیون شعر، تحریرهای برجسته، تنوع تحریری، صدایی رسا و قدرتمند و مناسب‌خوانی برخی از ویژگی‌های آوازی اوست.
تاج در سال 1320 به دعوت مشیر همایون همکاری خود را با رادیو تهران آغاز کرد ولی به دلیل علاقه‌ای که به پدر و مادرش داشت ، نتوانست کلا از اصفهان نقل مکان کند.
از این رو مسیر تهران اصفهان را با اتوبوس می‌پیمود و به دلیل هزینه رفت‌وبرگشت و دیگر مخارج بعد از دو سال از ادامه کار بازماند.
اما بعدا با افتتاح رادیو اصفهان همکاری خود را با این سازمان آغاز کرد و در سال‌های 1350 تا 1357 در دانشگاه فارابی به تدریس آواز مشغول شد.

تاج برای تامین مخارج زندگی علاوه بر فعالیت در حوزۀ موسیقی در شهرداری نیز مشغول به فعالیت بود.
وی نخستین کنسرت خود را به نفع روزنامه ناهید برگزار کرد و به افتخار ششمین سال انتشار این جریده، تصنیف ماندگار مرغ سحر، سروده ملک‌الشعرای بهار را با همراهی مرتضی خان محجوبی (پیانو)، مرتضی خان نی داوود (تار)، حسین یاحقی (ویولن) و رضا روان‌بخش (تنبک) اجرا کرد.
بعد از اجرا به نظمیه خوانده شد و تعهد داد که دیگر شعر سیاسی نخواند.
وی کنسرت‌های متعددی در شهرهای مختلف برگزار می‌کرد و عواید آن را به ایتام، بینوایان و… اختصاص می‌داد.
یکی دیگر از کنسرت‌های مهم جلال‌الدین تاج، کنسرتی است که در سال 1329 و همزمان با جنبش ملی کردن صنعت نفت در آبادان اجرا شد.
این برنامه در سینما تاج آبادان اجرا شد و جلیل شهناز و حسن کسایی با تار و نی، تاج را همراهی می‌کردند.
استاد تاج اصفهانی کنسرت خود را با خواندن این دو بیت از فرخی آغاز کرد که به غارت نفت ایران توسط انگلیسی‌ها اشاره داشت و نشان از نارضایتی او از وضعیت اسفناک کارگران ایرانی پالایشگاه نفت بود.
بعد از مراسم تاج اصفهانی به خاطر خواندن این ابیات موردانتقاد قرار گرفت.
آن ابیات این بود:
دردی بتـر از علت نــادانی نیست
جز علم دوای این پریشانی نیست
با اینکه به روی گنج منـزل داریم
بدبخت و فقیرتر از ایـرانی نیست
از جمله شاگردان او می‌توان به محمدرضا شجریان، حسین خواجه‌امیری، علی‌اصغر شاهزیدی، سیدرضا طباطبایی کربکندی، علیرضا افتخاری، مرتضی شریف، ناصر یزدخواستی، رضا قرنیان اصفهانی، حمیدرضا نوربخش، نصرالله معین و محمدتقی سعیدی اشاره نمود.
تاج اصفهانی در ۱۳ آذر ماه ۱۳۶۰ بدرود حیات گفت. آرامگاه او در تخت فولاد اصفهان قرار دارد.

توصیف استاد محمدرضا شجریان از استاد تاج اصفهانی
شادروان تاج مردی بود سلیم‌النفس و با مناعت طبع. هرگز در طول مدت زندگی‌اش به خاطر مال دنیا و مسائل مادی به کسی کُرنش نکرد و به این خاطر مدح کسی را نگفت و از همه تعریف و تمجید می‌کرد و همه را با نام خیر یاد می‌کرد. شاید کسی به خاطر نداشته باشد که او حتی یک بار از کسی گلایه کند یا از کسی بد بگوید. او حتی اگر از کسی رنجشی می‌دید و خاطرش آزرده می‌شد، این رنج و آزردگی را با سکوت بزرگوارانه‌ای تحمل می‌کرد. تاج از استادانش با احترام فراوانی یاد می‌کرد.
با دوستانش با مهربانی و عطوفت رفتار می‌کرد و حتی تا آخرین روزهای عمرش به اغلب دوستانش سرکشی و احوال پرسی می‌کرد. او با شاگردانش نیز عطوف و مهربان بود و مانند پدری خود را موظف به غمخواری آنان می‌دانست. شادروان تاج در زندگی یک همسر اختیار کرد و همیشه از او به عنوان یک کدبانوی خانه‌دار مهربان و دلسوز که موجب و موجد گرمی کانون خانوادگی اوست نام می‌برد. خداوند به تاج از این همسر شش فرزند عطا کرد؛ چهار دختر به نام‌های: تاجی، پروین، هما، پروانه و دو پسر به نام‌های: همایون و جمشید…