موسیقی‌دانان ایرانی قبل از اسلام
موسیقی‌دانان ایرانی قبل از اسلام
(موسیقی‌دانان ایران باستان)

مشهورترین موسیقی‌دان‌های ایران قبل از اسلام عبارتند از:
باربد، سرکش، رامتین، بامشاد و نکیسای چنگ‌نواز.

1. باربد
برای هر روز هفته نوایی ساخت که به هفت‌خسروانی معروف است.
همچنین برای هر روز ماه سی لحن یا سی دستان و برای ۳۶۰ روز سال، ۳۶۰ آهنگ یا ۳۶۰ دستان را ساخت.
دستان دیگری به نام دستگاه راست است که باربد آن را ساخته و امروزه جزء دستگاه‌های هفت‌گانه موسیقی ایرانی است، همچنین باید به آهنگ‌ها و دستان نوروز بزرگ، آرایش خورشید، ماه بر کوهان، کین ایرج، سوگ سیاوش و گنج باد، گنج کاووس، تخت تاقدیس، فرخ روز، سوگ شیدیز و باغ شیرین اشاره کرد.

2. سرکش
رامشگر، خواننده و آهنگ‌ساز نام‌دار دوران ساسانی و دربار خسرو پرویز است.
پژوهشگران بر این باورند که او رامشی یونانی با نام سرجیوس بوده که با گذشت زمان به سرگش و سپس به سرکش تبدیل گردیده‌است.
بی‌گمان نام او پس از باربد و نکیسا سرشناس‌ترین نام از موسیقی‌دانان دوره ساسانی است.

3. رامتین
از موسیقی‌دانان به نام ایران در دوران پادشاهی ساسانیان و هم عصر دیگر موسیقی‌دانانی چون باربد و نکیسا است.
او را واضع چنگ و استاد در نواختن این ساز می‌دانند و برخی وی را همان رامین عاشق ویس می‌شناسند.
دکتر معین در فرهنگ فارسی اعلام خود در معرفی رام (رامتین) معشوق ویس چنین آورده است: “آن را نام شخصی دانسته‌اند که واضع چنگ بوده است.”
رامتین واژه‌ای فارسی به معنای آرامش‌بخش است.

4. بامشاد
نوازنده و موسیقی‌دان دورۀ خسروپرویز دوم ساسانی است.
از آن جهت به او بامشاد گفته می‌شده چرا که بامداد چنان می‌نواخت و می‌خواند که همه کس را شاد می‌کرد.
گفته می‌شود که موسیقی در ایران زمین در عهد ساسانیان در اوج خود بوده‌است.
در این دوره موسیقی در دبیرستان‌ها تدریس می‌شده و عموم مردم کمابیش با موسیقی مقدماتی آشنایی داشتند.
در کتاب موسیقی ایران نوشتۀ روح‌الله خالقی آمده‌است:
اعراب پس از فتح ایران موسیقی ایرانی را عیناً اقتباس کردند، شاید آهنگ‌های زیبای ایرانی به وسیله معماران و بنایان ایرانی که در عصر عبدالله بن زبیر به تعمیر خانه کعبه مشغول بودند بین اعراب متداول شد و افرادی چون سعید بن مسجح و نشیط فارسی و ابن محرز و یونس بن سلیمان کردی شهریاری کاتب موسیقی ایرانی را بین اعراب رایج کردند.
از آغاز اسلام تقریباً موسیقی متروک بوده ولی در دوره خلفای اموی و عباسی دوباره رونق گرفت. در زمان خلافت هارون‌الرشید و پسرانش موسیقی مقامی ارجمند یافت و بزرگانی چون ابراهیم موصلی و اسحق موصلی ظاهر شدند.
درهرحال موسیقی قبل از اسلام را باید یک نوع موسیقی عملی دانست و قاعده و نظمی بین صوت‌ها و لحن‌ها پیدا نکرده بودند، ولی در دوره اسلامی به دست ایرانیان با توجه به قاعده‌های موسیقی که فیلسوفان یونانی طرح کرده بودند نهضتی در موسیقی ایران پدید آمد.”

5. نکیسای چنگ‌نواز
موسیقی‌دان، رامشی، چنگ‌نواز و خواننده عهد ساسانی است که نظامی گنجه‌ای در کتاب خسرو و شیرین، و به‌تَبَعِ او، امیرخسرو دهلوی در کتاب شیرین و خسرو از او یاد کرده‌اند.